پث‌وایز

آموزش الکترونیک از صفردرس ۱۰ از ۱۲

ترانزیستور چیست: قطع و وصل جریان بزرگ با یه جریان کوچیک

ببین چطور یه جریان خیلی کوچیک به بیس ترانزیستور، یه جریان خیلی بزرگ‌تر رو وصل می‌کنه؛ ایده‌ای که پشت همه‌ی تراشه‌های کامپیوتره.

چیزی که از این درس می‌بری

  • ترانزیستور اجازه می‌ده یه جریان کوچیک بیس، یه جریان خیلی بزرگ‌تر بین کلکتور و امیتر رو کنترل کنه.
  • جریان بزرگ از منبع تغذیه‌ی خودِ بار میاد، نه از سمت کنترل.
  • اگه کاملاً وصل یا قطع باشه کلیده؛ اگه نیمه‌روشن باشه تقویت می‌کنه.
فهرست این درس۳
  1. ترانزیستور
  2. کلید و تقویت‌کننده
  3. مرور درس

ترانزیستور

اسم · الکترونیک

یه قطعه با سه تا پایه. توی مدل رایج NPN: ورود یه جریان کوچیک به بیس (Base) اجازه می‌ده جریان خیلی بزرگ‌تری از کلکتور (Collector) به سمت امیتر (Emitter) جاری بشه. جریان بیس قطع باشه، جریان بزرگ هم قطع می‌شه. پس با یه سیگنال ضعیف می‌شه یه جریان قوی رو کلید زد یا کنترل کرد.

پایه‌ی یه میکروکنترلر که فقط حدود 1 mA جریان میده، می‌تونه با کمک یه ترانزیستور یه ریسه ال‌ای‌دی که 100 mA جریان می‌کشه رو روشن کنه.

خودت رو امتحان کنسؤال ۱ از ۴

چرا ریسه ال‌ای‌دی 100 mA رو مستقیم به پایه‌ی میکروکنترلر وصل نکنیم؟

  1. میکروکنترلرها نمی‌تونن نور تولید کنن
  2. پایه‌ی معمولی فقط می‌تونه جریان کمی بده؛ ترانزیستور اجازه می‌ده همون جریان کم، جریان بزرگ رو قطع و وصل کنه
  3. ال‌ای‌دی‌ها فقط با ترانزیستور کار می‌کنن
  4. این کار باعث می‌شه نور ال‌ای‌دی‌ها بیش از حد کم بشه
جواب رو ببین

پایه‌ی معمولی فقط می‌تونه جریان کمی بده؛ ترانزیستور اجازه می‌ده همون جریان کم، جریان بزرگ رو قطع و وصل کنه

درسته. پایه‌ی معمولی میکروکنترلر فقط جریان کمی میده، نهایتاً در حد چند ده میلی‌آمپر. ترانزیستور کار اصلی و سنگین رو انجام می‌ده.

قدم‌به‌قدم ببین

  1. دو مدار در ترانزیستور به هم می‌رسن
    ۱/۴دو مدار در ترانزیستور به هم می‌رسن

    سمت چپ، یه مدار کنترل کوچیک هست: باتری 1.5 V، کلید باز، و مقاومتی که به بیس ترانزیستور می‌رسه. سمت راست، مدار باره: باتری 9 V و ۳ تا ال‌ای‌دی که مسیرشون از ترانزیستور می‌گذره. الان همه‌چیز خاموشه.

  2. یه جریان کوچیک وارد بیس می‌شه
    ۲/۴یه جریان کوچیک وارد بیس می‌شه

    کلید بسته می‌شه. یه باریکه‌ی کم‌جون از ذره‌های یاسی از باتری کوچیک، از مقاومت رد می‌شن و می‌ریزن توی بیس ترانزیستور. دور ترانزیستور هم به رنگ یاسی روشن می‌شه.

  3. جریان بزرگ وصل می‌شه
    ۳/۴جریان بزرگ وصل می‌شه

    چون به بیس جریان رسیده، ترانزیستور اجازه می‌ده جریان بزرگ رد بشه: یه جریان ضخیم آبی دور مدار بار راه می‌افته و هر ۳ تا ال‌ای‌دی پرنور روشن می‌شن.

  4. کوچیک، بزرگ رو کنترل می‌کنه
    ۴/۴کوچیک، بزرگ رو کنترل می‌کنه

    عددها اندازه‌ها رو نشون می‌دن: حدود 1 mA در سمت کنترل، و حدود 100 mA در سمت بار. کلید رو باز کنی، جریان بیس قطع می‌شه و جریان بزرگ هم متوقف می‌شه.

خودت رو امتحان کنسؤال ۲ از ۴

توی انیمیشن، جریان 100 mA برای ال‌ای‌دی‌ها از باتری کوچیک 1.5 V سمت کنترل تأمین می‌شه.

  1. درست
  2. نادرست
جواب رو ببین

نادرست

غلطه. جریان بزرگ از باتری 9 V در سمت بار میاد. سمت کنترل فقط همون جریان کوچیک بیس رو می‌ده که به ترانزیستور می‌گه جریان رو از خودش عبور بده.

۰۲دو کار اصلی

کلید و تقویت‌کننده

وقتی کاملاً روشن یا خاموش باشه، ترانزیستور یه کلیده: تراشه‌های کامپیوتر همین‌طوری صفر و یک‌ها رو نشون می‌دن. وقتی نیمه‌روشن باشه، جریان بزرگ از بالا و پایین شدن جریان کوچیک پیروی می‌کنه و سیگنال رو تقویت می‌کنه: تقویت‌کننده‌ی صوتی (آمپلی‌فایر) هم دقیقاً همین‌طوری یه سیگنال ضعیف رو به جریانی تبدیل می‌کنه که بتونه بلندگو رو راه بندازه.

خودت رو امتحان کنسؤال ۳ از ۴

نقش هر پایه‌ی ترانزیستور (NPN) رو مشخص کن

  • بیس (Base)
  • کلکتور (Collector)
  • امیتر (Emitter)

جایی که جریان بزرگ از سمت بار وارد می‌شهجایی که جریان کوچیک کنترل وارد می‌شهجایی که هر دو جریان به سمت − خارج می‌شن

جواب رو ببین
  • بیس (Base) → جایی که جریان کوچیک کنترل وارد می‌شه
  • کلکتور (Collector) → جایی که جریان بزرگ از سمت بار وارد می‌شه
  • امیتر (Emitter) → جایی که هر دو جریان به سمت − خارج می‌شن

خودت رو امتحان کنسؤال ۴ از ۴

موتور حمید که با ترانزیستور قطع و وصل می‌شه راه نمی‌افته، در حالی که باتری 9 V بار سالمه. حمید اول باید چی رو چک کنه؟

  1. اینکه رنگ موتور درسته یا نه
  2. اینکه آیا اصلاً جریانی به بیس می‌رسه یا نه: کلید کنترل، سیم‌کشی و مقاومت بیس
  3. اینکه باتری زیادی نو نباشه
  4. هیچ‌چیز، ترانزیستورها هیچ‌وقت خراب نمی‌شن
جواب رو ببین

اینکه آیا اصلاً جریانی به بیس می‌رسه یا نه: کلید کنترل، سیم‌کشی و مقاومت بیس

درسته. اگه جریانی به بیس نرسه، ترانزیستور خاموش می‌مونه؛ هر چقدر هم باتری سمت بار سالم و قوی باشه.

۰۳جمع‌بندی

مرور درس

  • ترانزیستور اجازه می‌ده یه جریان کوچیک بیس، یه جریان خیلی بزرگ‌تر بین کلکتور و امیتر رو کنترل کنه.
  • جریان بزرگ از منبع تغذیه‌ی خودِ بار میاد، نه از سمت کنترل.
  • اگه کاملاً وصل یا قطع باشه کلیده؛ اگه نیمه‌روشن باشه تقویت می‌کنه.
  • جریان بیس نباشه، جریان بار هم نیست: موقع عیب‌یابی اول سمت کنترل رو چک کن.

به سبک خودت یادش بگیر.

توی اپ از یادآی بخواه این درس رو ساده‌تر توضیح بده، از زندگی خودت مثال بزنه یا عمیق‌تر بره. بعد یه مسیر کامل دور هدف خودت بساز.

Cafe Bazaar Myket توی اپ شخصی‌سازیش کن