چیزی که از این درس میبری
- نماد قفل به معنای ارتباط رمزنگاریشده است، نه تضمین صداقت؛ ابتدا نشانی دامنه را بسنجید.
- درگاههای پرداخت اینترنتی معتبر در ایران همواره به .shaparak.ir ختم میشوند؛ مبلغ و نام پذیرنده را نیز بررسی کنید.
- پیوندهای کوتاه و کدهای QR مقصد را پنهان میکنند؛ نشانی را پس از باز شدن در مرورگر ارزیابی نمایید.
فهرست این درس۷
۰۱نماد قفل در مرورگر
ارتباط رمزنگاریشده لزوماً به معنای قابلاعتماد بودن نیست
وجود نماد قفل و عبارت https:// تنها بدین معناست که ارتباط میان دستگاه شما و آن نشانی رمزنگاری شده است و واسطهها در مسیر شبکه نمیتوانند اطلاعات را بخوانند. این نماد هیچ تضمینی دربارهٔ هویت و صداقت مالک سایت نمیدهد. هر کسی (حتی یک کلاهبردار) میتواند برای دامنهای که ثبت کرده است یک گواهی رایگان دریافت کند. بنابراین نماد قفل تنها پس از اطمینان از اصالت خود دامنه اهمیت دارد.
نشانی https://sepidbank-ir.com ممکن است قفل بسته و ارتباط کاملاً امنی داشته باشد؛ اما اطلاعات کارت بانکی شما مستقیماً و با نهایت امنیت به دست کلاهبردار ارسال خواهد شد.
۰۲پرداخت الکترونیک در ایران
نشانی دقیق درگاه پرداخت را بررسی کنید
در ایران تمامی پرداختهای اینترنتی کارتبهکارت و خریدهای آنلاین از بستر شبکهٔ شاپرک انجام میشوند و درگاههای پرداخت اینترنتی معتبر الزاماً به دامنهٔ .shaparak.ir ختم میشوند. صفحات جعلی فیشینگ، ظاهر درگاه را همراه با مبلغ، شمارشگر معکوس و فرم کارت شبیهسازی میکنند تا شماره کارت، رمز دوم پویا، CVV2 و تاریخ انقضا را به سرقت ببرند. پیش از تایپ هرگونه اطلاعات، دقت کنید که نشانی حتماً به .shaparak.ir ختم شود و نام پذیرنده و مبلغ کاملاً درست باشند.
نشانی معتبر: دامنهای مانند sep.shaparak.ir. نشانی جعلی: shaparak.ir.pay-fast-online.com که متعلق به دامنهٔ pay-fast-online.com است (درس ۴)، یا shaparak-pay.ir که اصلاً در دامنهٔ شاپرک قرار ندارد.
خودت رو امتحان کنسؤال ۱ از ۴
ندا روی پیوندی کلیک میکند تا قبض ۱۸۰ هزار تومانی تلفن همراه خود را پرداخت کند. او صرفاً باید به کدامیک از نشانیهای زیر برای درگاه پرداخت اعتماد کند؟
- https://shaparak.ir.bill-pay-online.com/card
- https://shaparak-online.ir/payment
- https://sep.shaparak.ir/payment
- https://secure-shaparak.com/ir/pay
جواب رو ببین
https://sep.shaparak.ir/payment
کاملاً درست است. اگر نشانی را از نخستین اسلش تک به سمت چپ بخوانید، تنها این گزینه است که دامنهٔ اصلی آن shaparak.ir است. گزینههای دیگر صرفاً از واژهٔ شاپرک درون نام دامنهٔ خود سوءاستفاده کردهاند.
۰۳نشانیهای پنهان
پیوندهای کوتاهشده و کدهای QR مقصد را پنهان میکنند
یک پیوند کوتاهشده یا کد QR تا زمانی که باز نشود، هیچ اطلاعاتی از مقصد نهایی خود نشان نمیدهد. این ویژگی همانقدر که برای فروشگاهها کارآمد است، برای کلاهبرداران نیز ابزاری پنهانکننده به حساب میآید. بنابراین بررسی اصلی را پس از باز شدن صفحه انجام دهید: پیش از وارد کردن هرگونه رمز عبور یا اطلاعات بانکی، نشانی مرورگر را به دقت بخوانید.
در یک کافه پوستری با کد QR تخفیف قرار دارد. با اسکن کد، صفحهای با عنوان «ورود با کارت بانکی» باز میشود. صرفنظر از ظاهر پوستر، نشانی درجشده در نوار مرورگر تنها مرجعی است که مشخص میکند اطلاعات کارت خود را در اختیار چه کسی قرار میدهید.
۰۴برنامههای مخرب
فایلهایی که ابزار جاسوسی نصب میکنند
در سیستمعامل اندروید، برنامهها را میتوان علاوه بر فروشگاههای رسمی، بهصورت مستقیم از طریق یک فایل نصبی (APK) نصب کرد. کلاهبرداران این فایلها را در قالب ابلاغیهٔ قضایی (سامانهٔ ثنا)، ثبتنام بستهٔ معیشتی، آلبوم عکس یا پیگیری مرسوله پستی در پیامکها و پیامرسانها ارسال میکنند. این برنامهها پس از نصب، بیصدا پیامکهای دریافتی شما (از جمله رمزهای پویای بانکی) را میخوانند و برای مهاجم میفرستند. قاعدهٔ اساسی: برنامهها را صرفاً از فروشگاههای رسمی و معتبر نصب کنید و هرگز فایلهای نصبی ارسالی در پیامها را باز نکنید.
پیامی با متن «عکسهای مهمانی را فرستادم، نصب کن ببین» به همراه فایلی به نام album.apk ارسال میشود. یک تصویر واقعی هرگز فایل نصبی برنامه نیست.
خودت رو امتحان کنسؤال ۲ از ۴
مینا وارد صفحهای مشابه درگاه بانک میشود که نماد قفل بسته و https:// در نوار نشانی آن دیده میشود. وجود این نماد کافی است تا مطمئن شود صفحه متعلق به بانکی واقعی است.
- درست
- نادرست
جواب رو ببین
نادرست
نادرست است. نماد قفل صرفاً نشاندهندهٔ رمزنگاری مسیر ارتباطی است. هر مهاجمی میتواند ظرف چند دقیقه برای دامنهٔ جعلی خود چنین گواهیای دریافت کند. مینا همچنان باید نشانی دقیق دامنه را بررسی کند، یا ترجیحاً مستقیماً از برنامهٔ همراه بانک خود استفاده نماید.
بررسی دسترسیهای برنامه: متناسب با کاربرد یا زنگ خطر؟
منطقی و متناسب
برنامهٔ مسیریاب نیازمند موقعیت مکانی است؛ برنامهٔ عکاسی نیازمند دوربین؛ و پیامرسان نیازمند مخاطبین. این دسترسیها کاملاً با کارکرد طبیعی برنامه همخوانی دارند.
زنگ خطر و پرخطر
برنامهٔ مشاهدهٔ تصویر، بازی، یا «مشاهدهٔ ابلاغیه» که تقاضای خواندن پیامکها (SMS)، دسترسی به خدمات دسترسپذیری (Accessibility) (که امکان مشاهدهٔ صفحه و کلیک خودکار را میدهد)، یا تبدیل شدن به مدیر دستگاه (Device Admin) را دارد. این دسترسیها به برنامه امکان سرقت رمزها و کنترل دستگاه را میدهند.
خودت رو امتحان کنسؤال ۳ از ۴
آیا دسترسی درخواستی با کاربرد برنامه همخوانی دارد؟
- برنامهٔ مسیریابی درخواست دسترسی به موقعیت مکانی (GPS) دارد
- برنامهٔ تصویر پسزمینه (والپیپر) تقاضای خواندن پیامکها را دارد
- برنامهٔ «مشاهدهٔ ابلاغیه» درخواست فعالسازی دسترسی Accessibility دارد
- برنامهٔ تماس تصویری مجوز دسترسی به میکروفون را میخواهد
- یک برنامهٔ ماشینحساب میخواهد به عنوان مدیر دستگاه (Device Admin) فعال شود
- برنامهٔ ویرایش تصویر مجوز دسترسی به گالری عکسها را درخواست میکند
جواب رو ببین
متناسب با کاربرد: برنامهٔ مسیریابی درخواست دسترسی به موقعیت مکانی (GPS) دارد, برنامهٔ تماس تصویری مجوز دسترسی به میکروفون را میخواهد, برنامهٔ ویرایش تصویر مجوز دسترسی به گالری عکسها را درخواست میکند
زنگ خطر امنیتی: برنامهٔ تصویر پسزمینه (والپیپر) تقاضای خواندن پیامکها را دارد, برنامهٔ «مشاهدهٔ ابلاغیه» درخواست فعالسازی دسترسی Accessibility دارد, یک برنامهٔ ماشینحساب میخواهد به عنوان مدیر دستگاه (Device Admin) فعال شود
۰۶قدمبهقدم
اقدامات فوری در صورت نصب اتفاقی یک برنامهٔ مشکوک
- ۱ · قطع اتصالات ارتباطی
حالت پرواز (Airplane Mode) را بلافاصله روشن کنید تا برنامه امکان تبادل اطلاعات با سرور مهاجم را نداشته باشد.
- ۲ · حذف کامل برنامه
برنامه را لغو نصب (Uninstall) کنید. اگر حذف نشد، در تنظیمات امنیت گوشی بخش برنامههای مدیر دستگاه (Device Admin) دسترسی آن را غیرفعال کرده و سپس حذف نمایید.
- ۳ · تماس با بانک
اگر در زمان نصب بودن برنامه اطلاعات کارتی وارد کردهاید یا رمز پویایی دریافت شده است، با پشتیبانی رسمی بانک تماس گرفته و کارت را مسدود کنید.
- ۴ · تغییر گذرواژهها از طریق دستگاهی دیگر
از طریق رایانه یا گوشی امن دیگری، گذرواژهٔ رایانامه را تغییر دهید و نشستهای فعال پیامرسانها را بررسی و خاتمه دهید.
خودت رو امتحان کنسؤال ۴ از ۴
حمید از طریق پیوندی در یک پیامرسان، برنامهای را برای مشاهدهٔ خلافی خودرو نصب کرده است. برنامه دسترسی به پیامکها را گرفت و اکنون نماد آن از صفحهٔ اصلی ناپدید شده است. کارت بانکی او به شماره تلفنش متصل است. نخستین اقدام او چه باید باشد؟
- صبر کند تا ببیند آیا عملاً مبلغی از حسابش کسر میشود یا خیر
- دستگاه را آفلاین کند، برنامه را حذف نماید و از بانک بخواد کارت را مسدود کند
- گوشی را مجدداً راهاندازی (Restart) کند، زیرا راهاندازی مجدد برنامههای مخفی را پاک میکند
- برنامهٔ دیگری از همان پیوند نصب کند تا گوشی را برای یافتن ویروس اسکن کند
جواب رو ببین
دستگاه را آفلاین کند، برنامه را حذف نماید و از بانک بخواد کارت را مسدود کند
بله، کاملاً درست است. برنامهای که دسترسی پیامک دارد میتواند رمزهای پویای بانکی را به سرقت ببرد. قطع ارتباط اینترنت، حذف برنامه و مسدودسازی سریع کارت بانکی، راه سوءاستفاده را پیش از وقوع خسارت میبندد.
۰۷جمعبندی
مرور درس
- نماد قفل به معنای ارتباط رمزنگاریشده است، نه تضمین صداقت؛ ابتدا نشانی دامنه را بسنجید.
- درگاههای پرداخت اینترنتی معتبر در ایران همواره به .shaparak.ir ختم میشوند؛ مبلغ و نام پذیرنده را نیز بررسی کنید.
- پیوندهای کوتاه و کدهای QR مقصد را پنهان میکنند؛ نشانی را پس از باز شدن در مرورگر ارزیابی نمایید.
- برنامهها را صرفاً از فروشگاههای معتبر نصب کنید؛ درخواست دسترسی به پیامک، Accessibility یا مدیر دستگاه زنگ خطری جدی است.
به سبک خودت یادش بگیر.
توی اپ از یادآی بخواه این درس رو سادهتر توضیح بده، از زندگی خودت مثال بزنه یا عمیقتر بره. بعد یه مسیر کامل دور هدف خودت بساز.