چیزی که از این درس میبری
- دستور
git log --onelineخط زمان پروژه رو با هَشهای کوتاه و یکتا نشون میده. - دستور
git diffتغییرات استیجنشده رو نشون میده وgit diff --stagedتغییرات آمادهی کامیت رو میاره. - دستور
git show <hash>جزییات و خطوط کموزیادشدهی هر کامیت در گذشته رو رو میکنه.
فهرست این درس۹
۰۱خط زمان
هر کامیت یه اثر انگشت یکتا داره
وقتی دستور git log رو اجرا میکنی، گیت تاریخچهی پروژه رو از جدیدترین به قدیمیترین بهت نشون میده. هر کامیت یه اثر انگشت ۴۰ کاراکتریِ یکتا به اسم هش (Hash) داره (مثل 7a3f8c1...) که از روی فایلهات، زمان، نویسنده و پیام کامیت ساخته میشه. معمولاً همون ۷ کاراکتر اول برای کار باهاش کافیه. اگه یه لیست جمعوجور و تکخطی میخوای، دستور git log --oneline بهترین گزینهست.
خروجی git log --oneline خطهایی مثل c4a1b2e Add login button بهت میده: خلاصه، تمیز و بدون شلوغی.
دید کلی در برابر ذرهبین
git log
بهت لیست کامیتها رو توی زمان نشون میده. برای اینکه یه نقطه از تاریخچه رو پیدا کنی یا ببینی اخیراً چی کار شده به کارت میاد. با فلگ --oneline خیلی جمعوجور میشه.
git show <hash>
روی یه کامیت خاص زوم میکنه. نویسنده، تاریخ، پیام کامیت و دقیقاً خطهایی که اضافه (+) یا حذف (-) شدن رو بهت نشون میده.
خودت رو امتحان کنسؤال ۱ از ۴
کاوه متوجه میشه دکمهی پرداخت دیروز خراب شده. اون دستور git log --oneline رو اجرا میکنه و کامیت 3e1a8b9 Fix checkout layout رو میبینه. بهترین دستور برای دیدن خطبهخط کدهایی که توی این کامیت دستکاری شدن چیه؟
- دستور git log 3e1a8b9 برای دیدن اسم فایلهای کامیت
- دستور git show 3e1a8b9 برای دیدن تغییرات دقیق خطهای کد
- دستور git diff 3e1a8b9 برای برگردوندن فوری پروژه
- باز کردن پوشهی بکآپ دیروز از روی دسکتاپ
جواب رو ببین
دستور git show 3e1a8b9 برای دیدن تغییرات دقیق خطهای کد
دقیقاً. دستور git show 3e1a8b9 جزییات همون کامیت و خطبهخط تغییراتش رو نشون میده تا کاوه بفهمه چی دکمه رو خراب کرده.
۰۳قبل از استیج کردن
دیدن تغییرات قبل از git add
قبل از اینکه تغییرات رو برای ثبت استیج کنی، همیشه باید ببینی دست به چه چیزهایی زدی. دستور git diff کدهای فعلی روی سیستمت رو با آخرین کامیت مقایسه میکنه. خطهای قرمز با علامت - پاک شدن و خطهای سبز با علامت + اضافه شدن.
توی فایل index.html یه غلط املایی رو درست کردی. دستور git diff نشون میده خط - <h1>Welcom</h1> شده + <h1>Welcome</h1>. حالا با خیال راحت میدونی چی قراره استیج بشه.
دو سمتِ اتاق انتظار (Staging Area)
git diff (استیج نشده)
تغییراتی رو نشون میده که توی فایلهات دادی ولی هنوز با git add استیج نکردی. به محض اینکه git add بزنی، خروجی git diff خالی میشه!
git diff --staged
تغییراتی رو نشون میده که با git add استیج کردی و آمادهی رفتن توی کامیت بعدی هستن. همیشه قبل از نوشتن git commit این دستور رو اجرا کن.
خودت رو امتحان کنسؤال ۲ از ۴
سارا فایل app.js رو ادیت کرده و بعد git add app.js زده. وقتی بلافاصله git diff رو اجرا میکنه، ترمینال هیچی نشون نمیده. این یعنی تغییراتش پریده.
- درست
- نادرست
جواب رو ببین
نادرست
غلطه! تغییراتش جاشون امنه و رفتن توی استیج (Staging Area). دستور git diff معمولی فقط تغییرات استیجنشده رو نشون میده. سارا برای دیدن این تغییرات باید git diff --staged بزنه.
۰۵تمیز نگه داشتن مخزن
به گیت یاد بده چی رو نادیده بگیره با .gitignore
قرار نیست هر فایلی توی پوشهی پروژهات هست بره توی گیت! فایلهای موقت، خروجیهای بیلد مثل پوشهی dist/، پکیجهای دانلودی حجیم مثل node_modules/ و اطلاعات حساس مثل فایلهای تنظیمات .env نباید ردگیری بشن. اسم این فایلها یا الگوهاشون رو داخل یه فایل متنی ساده به اسم .gitignore توی ریشهی پروژه مینویسی.
وقتی توی فایل .gitignore مینویسی node_modules/ و .env، گیت این فایلها رو کلاً نادیده میگیره و حتی توی git status هم نشونشون نمیده.
خودت رو امتحان کنسؤال ۳ از ۴
هر کدوم از این فایلها توی یه پروژهی حرفهای باید کجا برن؟
- سورس کدهای اصلی (مثل main.py یا app.js)
- رمز دیتابیس و کلیدهای API توی فایل .env
- فایل README.md برای راهنمای اجرای پروژه
- پوشهی پکیجها و کتابخونهها (مثل node_modules/)
- خروجی بیلد و کامپایل شده (مثل پوشه dist/ یا build/)
- فایلهای قالب و استایل (مثل فایلهای HTML و CSS)
جواب رو ببین
ردگیری در گیت (کامیت): سورس کدهای اصلی (مثل main.py یا app.js), فایل README.md برای راهنمای اجرای پروژه, فایلهای قالب و استایل (مثل فایلهای HTML و CSS)
نادیده گرفتن با .gitignore: رمز دیتابیس و کلیدهای API توی فایل .env, پوشهی پکیجها و کتابخونهها (مثل node_modules/), خروجی بیلد و کامپایل شده (مثل پوشه dist/ یا build/)
۰۶تلهی شماره یک مبتدیها
فایل پاکشده هنوز توی تاریخچه زندهاست!
این اشتباهیه که تقریباً همهی تازهکارها انجام میدن: حواست نیست و فایلی که توش رمز دیتابیس یا کلید API هست رو کامیت میکنی. سریع متوجه میشی، فایل رو حذف میکنی و یه کامیت جدید میزنی: «حذف رمز». اما رمزت هنوز توی گیته! هر کسی با زدن git log و بعد git show میتونه کامیت قبلی رو باز کنه و رمزت رو مثل روز اول بخونه.
اگه اشتباهی کلید یا رمزی رو کامیت کردی، فوراً اون رمز یا کلید رو توی سرویس اصلی بسوزون یا عوضش کن. پاک کردن فایل توی کامیت بعدی، تاریخچهی گذشته رو پاک نمیکنه.
دفتر حسابداری با خودکار، نه تخته وایتبرد
تاریخچهی گیت مثل یه دفتر حسابداری رسمی با خودکار ضدآبه. اگه حسابدار توی صفحهی ۲ سوتی بده، نمیتونه اون برگه رو بکنه یا روش لاک غلطگیر بگیره؛ باید توی صفحهی ۳ یه اصلاحیه بنویسه. صفحهی ۲ تا ابد همونجا هست و خونده میشه. جایی که این تشبیه جواب نمیده: توی گیت ابزارهای پیشرفتهای برای دستکاری تاریخچه هست، ولی اگه کدت رو با بقیه به اشتراک گذاشته باشی، دستکاریش پروژه رو به هم میریزه و فاجعه میشه.
خودت رو امتحان کنسؤال ۴ از ۴
نگار اشتباهی کلید محرمانهی Stripe رو توی کامیت 8d2f10c ثبت کرده. توی کامیت بعدی (4b91aa3) سریع فایل .env رو پاک کرده و دوباره کامیت زده. الان خیالش راحته. آیا کارش درسته؟
- آره، چون آخرین نسخهی پروژه دیگه فایل .env رو نداره
- نه، چون کلید هنوز توی کامیت 8d2f10c هست و با git show 8d2f10c میشه دیدش
- آره، چون گیت فایلهای حساس رو توی کامیت بعدی خودبهخود پاک میکنه
- نه، ولی فقط اگه حجم فایل از ۱۰ مگابایت بیشتر باشه
جواب رو ببین
نه، چون کلید هنوز توی کامیت 8d2f10c هست و با git show 8d2f10c میشه دیدش
دقیقاً. پاک کردن فایل فقط روی اسنپشات جدید اثر میذاره. هر کسی به مخزن دسترسی داشته باشه میتونه بزنه git show 8d2f10c و کلید رو ببینه. نگار باید فوراً بره توی پنل Stripe و اون کلید رو بسوزونه.
قانونهای طلایی کار با گیت
- دستور
git statusفایلهای تغییرکرده رو نشون میده وgit diffخطبهخط کدهای استیجنشده رو برات رو میکنه. - بعد از
git add، حتماً باgit diff --stagedچک کن که دقیقاً چه خطهایی دارن وارد کامیت میشن. - با
git log --onelineتاریخچه رو سریع و جمعوجور ببین، و باgit show <hash>توی یه کامیت خاص سرک بکش. - همیشه قبل از کامیت زدن، فایلهای
.env، رمزها و پوشههای سنگین مثلnode_modules/رو بذار توی.gitignore.
۰۹جمعبندی
مرور درس
- دستور
git log --onelineخط زمان پروژه رو با هَشهای کوتاه و یکتا نشون میده. - دستور
git diffتغییرات استیجنشده رو نشون میده وgit diff --stagedتغییرات آمادهی کامیت رو میاره. - دستور
git show <hash>جزییات و خطوط کموزیادشدهی هر کامیت در گذشته رو رو میکنه. - فایل
.gitignoreفایلهای بیلد، پکیجها و رمزهای محرمانه رو از دید گیت مخفی نگه میداره. - تاریخچهی گیت پاکشدنی نیست: حذف رمز توی کامیت بعدی، اون رو از کامیت قبلی پاک نمیکنه.
به سبک خودت یادش بگیر.
توی اپ از یادآی بخواه این درس رو سادهتر توضیح بده، از زندگی خودت مثال بزنه یا عمیقتر بره. بعد یه مسیر کامل دور هدف خودت بساز.