باور کردن با تیم خودت (Motivated Reasoning)

دوتا سؤال

استدلال انگیزه‌دار (Motivated Reasoning)

استدلال انگیزه‌دار یعنی استدلال کردن به سمت نتیجه‌ای که از قبل می‌خوایش. روان‌شناس، تام گیلوویچ، این رو این‌جوری توضیح داده: دوتا سؤال متفاوت می‌پرسیم. برای یه ادعای دلخواه می‌پرسیم «می‌تونم باورش کنم؟»، و تقریباً هر چیزی از این مانع رد می‌شه. برای یه ادعای ناخوشایند می‌پرسیم «مجبورم باورش کنم؟»، و تقریباً هیچی رد نمی‌شه.

همون جور مدرک، دوتا معیار متفاوت. معیار جابه‌جا می‌شه؛ مدرک نه.

وقتی باور یه نشونه‌ست

هویت سوگیری تأیید رو قوی‌تر می‌کنه

وقتی یه کم به یه طرف متمایل شدیم، مدرک‌های موافق رو بیشتر می‌بینیم و بقیه رو فراموش می‌کنیم: سوگیری تأیید (confirmation bias) (دوره‌ی مدل‌های ذهنی کامل درباره‌ش حرف زده). هویت صداش رو بلندتر می‌کنه. وقتی یه باور نشون می‌ده مال کدوم گروهی، خانواده‌ت، شهرت، تیمت، شک کردن بهش می‌تونه حس خیانت به خودی‌ها بده، پس ذهن حسابی تلاش می‌کنه که شک نکنه.

یه ادعا درباره‌ی تیم فوتبال رقیب، خیلی قبل از اینکه کسی جزئیاتش رو بخونه، از طرف هوادارها باور یا رد می‌شه.

باوری که مثل پیراهن تیم پوشیده می‌شه

هیچ‌کس قبل از اینکه طرفدار تیمش بشه جدول لیگ رو چک نمی‌کنه. اول پیراهن میاد؛ دلیل‌ها بعدش. بعضی باورها هم همین‌جوری کار می‌کنن: به بقیه می‌گن ما طرف کدومیم. جایی که این تشبیه می‌لنگه: پیراهن تیم بی‌خطره، ولی یه باور درباره‌ی یه دارو یا یه هشدار ایمنی پیامد واقعی داره، و واقعیت براش مهم نیست تو پیراهن کی رو پوشیدی.

همه دارن می‌گن

گواه اجتماعی (Social Proof)

چیزی رو که آدمای شبیه خودمون باور دارن و انجام می‌دن کپی می‌کنیم. خیلی وقتا منطقیه: یه رستوران شلوغ معمولاً بد نیست. ولی تو فضای آنلاین گمراه می‌کنه، چون لایک و هم‌رسانی رو می‌شه خرید، ربات‌ها می‌تونن عددها رو باد کنن، و «همه دارن می‌گن» ممکنه یه گروه پرسروصدا باشه. یه عدد بزرگ بهت می‌گه یه پست پرطرفداره، نه اینکه درسته.

یه پست با ۵۰٬۰۰۰ لایک و یه پست با ۵۰ لایک می‌تونن یه ادعا رو بکنن. لایک توجه رو اندازه می‌گیره، نه مدرک رو.

خبر خوب

اثر معکوس نادره

یه تحقیق سال ۲۰۱۰ از برندن نایهن و جیسون رایفلر یه اثر معکوس (backfire effect) گزارش کرد: به نظر می‌رسید اصلاح کردن بعضیا باعث می‌شه ادعای غلط رو بیشتر باور کنن. این یافته معروف شد. ولی تحقیق‌های بعدی و بزرگ‌تر، مثل تحقیق توماس وود و ایتن پورتر در ۲۰۱۹، نشون دادن اثر معکوس نادره. بیشتر وقتا، اصلاح کردن آدما رو دست‌کم یه ذره به سمت واقعیت می‌بره.

پس اصلاح کردن ارزشش رو داره. با ملایمت انجامش بده، و انتظار نداشته باش تو یه گفت‌وگو نظر کسی کامل عوض بشه.