اول خطر، بعد کمک خبر کن
سه ثانیه وایمیسی و چک می‌کنی صحنه امنه، بعد به اورژانس محلی زنگ می‌زنی و دقیق می‌گی کجایی و چی شده.
وایسا. نگاه کن. سه ثانیه.
قبل از نزدیک شدن، خطر رو چک کن
مهم‌ترین آدم صحنه خودتی. کمک‌رسونی که آسیب ببینه می‌شه مصدوم دوم، و دیگه هیچ‌کس کمک نمی‌کنه. پس قبل از اینکه جلو بری، وایسا و دنبال این‌ها بگرد: ماشین‌ها و ترافیک، آتیش یا دود، برق (یه سیم افتاده، یه وسیله‌ی برقی که هنوز به پریزه)، بوی گاز، آب، چیزی که ممکنه فرو بریزه، دعوا و خشونت، و شیشه‌خرده یا سرنگ. اگه می‌تونی بدون خطر امنش کنی، این کار رو بکن: برق رو از کلید قطع کن، موتور ماشین رو خاموش کن، چراغ خطر رو بزن. اگه نمی‌تونی، فاصله بگیر و زنگ بزن.
رضا یه موتورسوار رو می‌بینه که وسط یه خیابون شلوغ افتاده. اگه مستقیم بدوه وسط خیابون، ممکنه دو نفر روی زمین باشن. اول ترافیک رو نگاه می‌کنه، از یه راننده می‌خواد با چراغ خطر روشن وایسه، و بعد می‌ره جلو.
خودت رو امتحان کن
تو یه ساختمون نیمه‌کاره نزدیک خونه‌ی لیلا، یه کارگر درست کنار یه سیم برق که روی زمین جرقه می‌زنه از حال می‌ره. لیلا اول باید چی کار کنه؟
- سریع از لباسش بگیره و از سیم دورش کنه
- فاصله بگیره، اگه کسی می‌تونه بدون خطر برق رو قطع کنه ازش بخواد، و کمک خبر کنه
- مچش رو بگیره ببینه زنده‌ست یا نه
- روی سیم آب بریزه که جرقه بخوابه
جواب رو ببین
فاصله بگیره، اگه کسی می‌تونه بدون خطر برق رو قطع کنه ازش بخواد، و کمک خبر کنه
درسته. تا وقتی برق وصله، هر کی به اون یا به سیم دست بزنه ممکنه برق بگیرتش. فاصله گرفتن و زنگ زدن یعنی داری یه کاری می‌کنی: همون قدمیه که بدون اضافه شدن یه مصدوم دیگه براش کمک میاره.
شماره‌ی خودت رو بدون
شماره‌های اورژانس
تو ایران شماره‌ی اورژانس پزشکی ۱۱۵ ـه؛ آتش‌نشانی ۱۲۵ و پلیس ۱۱۰. ۱۱۲ تو کشورهای اتحادیه‌ی اروپا و روی شبکه‌های موبایل خیلی از کشورهای دیگه کار می‌کنه، ولی نه همه‌جا. ۹۱۱ شماره‌ی آمریکا و کاناداست و ۹۹۹ شماره‌ی بریتانیا (اونجا ۱۱۲ هم کار می‌کنه). شماره‌ای که مهمه شماره‌ی همون جاییه که هستی، پس همین امروز پیداش کن و تو گوشیت ذخیره‌ش کن، قبل از اینکه لازمت بشه، و هر بار که سفر می‌ری دوباره.
دانیال داره از تهران می‌ره تورنتو پیش پسرعموش. قبل از رفتن، ۹۱۱ رو کنار ۱۱۵ تو گوشیش ذخیره می‌کنه که وقت هول شدن لازم نباشه فکر کنه.
خودت رو امتحان کن
هر شماره رو به جا یا کاری که مال اونه وصل کن
جواب رو ببین
- ۱۱۵ → اورژانس پزشکی تو ایران
- ۱۲۵ → آتش‌نشانی تو ایران
- ۱۱۰ → پلیس تو ایران
- ۹۱۱ → اورژانس تو آمریکا و کانادا
- ۹۹۹ → اورژانس تو بریتانیا
وقتی زنگ می‌زنی چی بگی
- اول اینکه کجایی
آدرس، یا یه نشونی: اسم ایستگاه مترو و کدوم خروجی، مغازه‌ای که جلوشی، تابلوی کیلومتر کنار جاده. اگه تماس بعد از یه جمله قطع بشه، همینه که لازم دارن.
- چی شده
تو چند کلمه: «یه آقایی از حال رفت»، «یه ماشین به یه دوچرخه‌سوار زد»، «یه بچه چیزی پریده تو گلوش».
- چند نفر آسیب دیدن
یه نفر، دو نفر، بیشتر. همین تعیین می‌کنه چندتا تیم بفرستن.
- هوشیاره؟ نفس می‌کشه؟
اینکه طرف جوابت رو می‌ده یا نه و به نظر عادی نفس می‌کشه یا نه. اگه مطمئن نیستی، بگو «مطمئن نیستم».
- شماره‌ی خودت، بعد پشت خط بمون
تا وقتی اپراتور نگفته قطع نکن. گوشی رو بذار رو بلندگو که دستات آزاد باشه: اپراتورها آموزش دیدن که قدم‌به‌قدم راهنماییت کنن، حتی برای احیای قلبی (CPR).
خودت رو امتحان کن
کیان برای یه خانم مسن که سر ایستگاه اتوبوس زمین خورده به ۱۱۵ زنگ می‌زنه. خط خش داره. اولین چیزی که باید به اپراتور بگه چیه؟
- سن خانم و اینکه به نظر گیجه
- اینکه دقیقاً کجان
- اسم و شماره‌ی خودش
- کارهایی که تا حالا کرده
جواب رو ببین
اینکه دقیقاً کجان
آره. اول مکان: اگه تماس بعد از یه جمله قطع بشه، آمبولانس باز هم می‌تونه پیداشون کنه. بقیه‌ش بعداً میاد، و خود اپراتور ازت می‌پرسه.
سارا یه آقایی رو تو ایستگاه مترو تجریش پیدا می‌کنه که از حال رفته.
۱۱۵ رو می‌گیره، رو بلندگو.
اپراتور: اورژانس ۱۱۵.
سارا: ایستگاه مترو تجریش، تهران، طبقه‌ی پایین کنار گیت‌ها.
یه آقایی حدود یه دقیقه پیش از حال رفت.
فقط یه نفره.
جوابم رو نمی‌ده. مطمئن نیستم عادی نفس می‌کشه یا نه.
با همین شماره می‌تونین بهم زنگ بزنین.
اپراتور: پیشش بمون و قطع نکن. بهت می‌گم چی کار کنی.قبل از اینکه تیم راه بیفته، می‌دونن:
کجا ایستگاه تجریش، کنار گیت‌ها
چی از حال رفتن ناگهانی
چند نفر یه نفر
وضعیت جواب نمی‌ده، نفسش معلوم نیست
سارا خط رو باز نگه می‌داره و دستاش آزاده.جمله‌ی اولش به‌تنهایی برای فرستادن آمبولانس کافی بود. «مطمئن نیستم» هم جواب به‌دردبخوریه: اپراتور کمکش می‌کنه چک کنه.
چطور یه جمعیت واقعاً کمک کنن
«یکی به آمبولانس زنگ بزنه!»
همه می‌شنون و همه فکر می‌کنن یکی دیگه داره زنگ می‌زنه. خیلی وقتا هیچ‌کس زنگ نمی‌زنه، یا سه نفر زنگ می‌زنن و هیچ‌کس دنبال چیزی نمی‌ره.
«شما، با پیرهن آبی: به ۱۱۵ زنگ بزن و برگرد پیش من.»
به یه نفر اشاره کن، یه کار بهش بده، ازش بخواه برگرده و بگه انجام شد. بعد نفر بعدی: «شما: برو دنبال دستگاه شوک (AED). اول باجه‌ی بلیت رو بگرد.»
اثر تماشاگر (Bystander effect)
اینکه آدما تو جمع، تو یه اورژانس کمتر احتمال داره کاری بکنن، چون هر کس حس می‌کنه مسئولیتش کمتره و منتظر یکی دیگه می‌مونه. قضیه این نیست که براشون مهم نیست. هیچ‌کس نمی‌دونه این کار مال اونه. دادن یه کار مشخص به یه آدم مشخص این حالت رو می‌شکنه.
بیست نفر می‌بینن یه آقایی تو پیاده‌روی شلوغ زمین می‌خوره و هیچ‌کس زنگ نمی‌زنه، چون هر کدوم فکر می‌کنن یکی دیگه زده.
خودت رو امتحان کن
تو یه جمعیت، داد زدن «یکی به آمبولانس زنگ بزنه!» بهترین راهه که مطمئن بشی کمک خبر شده.
جواب رو ببین
نادرست
غلطه. درخواست از همه یعنی درخواست از هیچ‌کس: هر کس فکر می‌کنه یکی دیگه زنگ زده. به یه نفر اشاره کن، یه کار بهش بده («شما: به ۱۱۵ زنگ بزن و برگرد»)، و کار بعدی رو به نفر بعدی بده.
چندتا قانون دیگه برای دقیقه‌ی اول
- اگه طرف هوشیاره، قبل از اینکه بهش دست بزنی بگو کی هستی و بپرس می‌تونی کمکش کنی یا نه.
- اگه تنهایی و یه بزرگسال جلوته که هوشیار نیست و عادی نفس نمی‌کشه، اول رو بلندگو زنگ بزن، بعد احیای قلبی (CPR) رو شروع کن (درس ۴). ولش نکن که بری دنبال کمک.
- فرض نکن یکی دیگه زنگ زده. شک داری؟ زنگ بزن: دوتا تماس بهتر از هیچیه.
- اشتباه‌های رایج: دویدن وسط ترافیک یا یه صحنه‌ی برق‌دار، زود قطع کردن تلفن، گفتن جزئیات قبل از مکان.
خودت رو امتحان کن
پریسا تو یه خیابون خلوت می‌بینه یه ماشین به یه دوچرخه‌سوار زده. به طور کلی به چه ترتیبی باید کار کنه؟
- کمک اولیه، زنگ به اورژانس، چک کردن طرف، چک کردن خطر
- چک کردن طرف، کمک اولیه، چک کردن خطر، زنگ زدن
- چک کردن خطر، چک کردن طرف، زنگ به اورژانس، کمک اولیه
- زنگ زدن، کمک اولیه، چک کردن طرف، چک کردن خطر
جواب رو ببین
چک کردن خطر، چک کردن طرف، زنگ به اورژانس، کمک اولیه
درسته: خطر، طرف، تماس، بعد کمک اولیه. و اگه معلومه اوضاع جدیه، یا نمی‌تونه بی‌خطر نزدیک بشه، همون اول قبل از هر کاری زنگ می‌زنه.
مرور درس
- کمک‌های اولیه طرف رو تا رسیدن کمک حرفه‌ای سرپا نگه می‌داره، و با امن موندن خودت شروع می‌شه.
- سه ثانیه وایسا و دنبال خطر بگرد: ترافیک، آتیش، برق، گاز، آب، ریزش، دعوا، شیشه یا سرنگ. نمی‌تونی امنش کنی؟ فاصله بگیر و زنگ بزن.
- ایران: ۱۱۵ اورژانس پزشکی، ۱۲۵ آتش‌نشانی، ۱۱۰ پلیس. جاهای دیگه بسته به جایی که هستی ۱۱۲، ۹۱۱ یا ۹۹۹. شماره‌ی محلی‌ت رو همین امروز ذخیره کن.
- پشت تلفن: اول کجا، بعد چی شده، چند نفر، هوشیاری و نفس، شماره‌ی خودت. بلندگو روشن، و قطع نکن.
- تو جمعیت به یه نفر اشاره کن و یه کار بهش بده. یه کاری کردن، حتی فقط زنگ زدن، از هیچ کاری نکردن بهتره.