چیزی که از این درس میبری
- توالی استاندارد نجات: ارزیابی خطر (D) ← بررسی پاسخدهی (R) ← امدادخواهی ← راه هوایی (A) ← ارزیابی تنفس (B).
- بررسی هوشیاری: تکان ملایم شانهها و پرسش رسا. در نوزادان: ضربهٔ آرام به کف پا بدون هرگونه تکان دادن. در صورت پاسخدهی، وضعیت را حفظ کرده و پایش کنید.
- عدم پاسخدهی: فریاد برای کمک، اعزام افراد برای تماس با ۱۱۵ و آوردن دستگاه AED، سپس باز کردن راه هوایی با عقب بردن سر و بالا کشیدن چانه.
فهرست این درس۶
۰۱قدمبهقدم
بررسی سطح هوشیاری و پاسخدهی
- زانو زدن در کنار مصدوم
کاملاً به مصدوم نزدیک شوید و همسطح شانههای او زانو بزنید.
- تکان دادن ملایم شانهها و صدا زدن با صدای رسا
دستان خود را روی هر دو شانه بگذارید، تکانی ملایم بدهید و رسا بگویید: «حال شما خوب است؟ چشمانتان را باز کنید.» برای کودکان نیز به همین ترتیب عمل کنید؛ اما در مورد شیرخواران و نوزادان، صرفاً به کف پا ضربات آرام بزنید و هرگز نوزاد را تکان ندهید.
- در صورت پاسخ کلامی یا حرکت
اگر محیط ایمن است، مصدوم را در همان وضعیتی که قرار دارد رها کنید. علت حادثه را جویا شوید، در صورت لزوم درخواست آمبولانس کنید، و وضعیت او را بهطور منظم پایش نمایید.
- در صورت عدم پاسخدهی و بیهوشی
بلند فریاد بزنید و کمک بطلبید. یک نفر را برای تماس با اورژانس و فرد دیگری را برای آوردن دستگاه دفیبریلاتور خودکار (AED) اعزام کنید. اگر تنها هستید، خودتان تلفن را روی بلندگو گذاشته و تماس بگیرید.
خودت رو امتحان کنسؤال ۱ از ۶
کیان در بوستان با مردی روبهرو میشود که روی نیمکت افتاده است. با تکان دادن ملایم شانهها و پرسش کیان، مرد نالهای میکند و چشمانش را میگشاید. محل کاملاً امن است. گام بعدی کیان چیست؟
- آغاز فوری عملیات احیای قلبی ریوی (CPR)
- حفظ وضعیت فعلی مصدوم، پرسش از علت مشکل، امدادخواهی در صورت نیاز، و بررسی مداوم علائم
- نشاندن مصدوم و نوشاندن مقداری آب به او
- ترک صحنه به دلیل باز بودن چشمان مصدوم
جواب رو ببین
حفظ وضعیت فعلی مصدوم، پرسش از علت مشکل، امدادخواهی در صورت نیاز، و بررسی مداوم علائم
بله. مصدوم پاسخ داده است؛ بنابراین نیازی به CPR ندارد. نگه داشتن او در وضعیت کنونی (در صورت ایمن بودن محل)، جویا شدن علت، امدادخواهی در صورت لزوم و مراقبت مستمر، دقیقترین اقدام است.
۰۲گام A: بازگشایی راه هوایی (AIRWAY)
تکنیک عقب راندن سر و بالا کشیدن چانه (Head tilt, chin lift)
در فرد بیهوش، تمامی عضلات شل میشوند و قاعدهٔ زبان به عقب متمایل شده و مجرای تنفسی را مسدود میسازد. شما میتوانید این انسداد را با یک حرکت رفع کنید: مصدوم را به پشت بخوابانید. یک دست خود را روی پیشانی او بگذارید و نوک دو انگشت دست دیگر را زیر بخش استخوانی چانه قرار دهید. بهآرامی سر را به عقب متمایل کنید و چانه را به بالا بکشید. این مانور زبان را از دیوارهٔ پشتی حلق فاصله میدهد و مسیر ورود هوا را میگشاید.
انگشتان را دقیقاً روی استخوان چانه بگذارید نه بافت نرم زیر گلو؛ فشردن بافت نرم، زبان را بیشتر به عقب رانده و راه تنفس را مسدودتر میکند.
دری که با نیروی جاذبه بسته میشود
زبان را مانند دری سنگین تصور کنید که لولای آن در جلوی دهان قرار دارد. هنگامی که فرد بیدار است، کشش عضلانی در را باز نگه میدارد. اما در حالت بیهوشی و خوابیده به پشت، نیروی جاذبه در را به سمت حلق رها کرده و مسیر را میبندد. متمایل کردن سر به عقب و بالا کشیدن چانه، این در را مجدداً میگشاید. تفاوت این تمثیل با واقعیت: این در ممکن است با اندک تغییری مجدداً بسته شود؛ ازاینرو راه هوایی فرد بیهوش نیازمند پایش و مراقبت مستمر است و با یکبار اقدام نهایی نمیشود.
خودت رو امتحان کنسؤال ۲ از ۶
پس از باز کردن راه هوایی، برای ارزیابی تنفس به حرکات قفسهٔ سینه نگاه میکنید، به صدای تنفس گوش میدهید و جریان هوا را حس میکنید. این ارزیابی حداکثر چند ثانیه باید به طول بینجامد؟
- حداکثر ۱۰ ثانیه
- حدود ۳۰ ثانیه، جهت حصول اطمینان کامل
- یک دقیقهٔ کامل
- هر اندازه که برای قطعیت یافتن زمان لازم باشد
جواب رو ببین
حداکثر ۱۰ ثانیه
کاملاً درست است. حداکثر ده ثانیه. چنانچه پس از ده ثانیه همچنان در طبیعی بودن تنفس تردید داشتید، باید فرض را بر عدم وجود تنفس طبیعی بگذارید و اقدامات احیا را آغاز کنید.
تمایز تنفس طبیعی از تلاشهای تنفسی غیرطبیعی
تنفس غیرطبیعی: تنفسهای منقطع و دمهای احتضاری (Gasps)
تنفسهای بریدهبریده در فواصل چندثانیهای، با تلاش تنفسی پرصدا، شبیه به خروپف عمیق یا آه کشیدن. این حالت شاید در نگاه نخست شبیه نفس کشیدن باشد، اما مطلقاً تنفس طبیعی نیست؛ بلکه بازتابی از دقایق نخست ایست قلبی است. فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید و ماساژ قلبی (CPR) را آغاز کنید.
تنفس طبیعی
منظم، نسبتاً آرام و بیصدا، همراه با بالا و پایین رفتن یکنواخت قفسهٔ سینه. اگر مصدوم بیهوش است اما چنین تنفسی دارد: او را در وضعیت بهبود (Recovery position) قرار دهید (درس ۳) و از اعزام اورژانس اطمینان یابید.
تنفس احتضاری یا آگونال (Agonal breathing)
تنفسهای مقطعی، صدادار و شبیه به نفسنفس زدنِ ناشی از فقدان اکسیژن، که پس از توقف پمپاژ مؤثر قلب رخ میدهد. این واکنش یک بازتاب غیرارادی ساقهٔ مغز است و تنفس مؤثر به شمار نمیرود. متأسفانه این نشانه یکی از عمدهترین دلایلی است که حاضرین در صحنه دست روی دست میگذارند و احیا را به تأخیر میاندازند. بیهوشی همراه با گاسپ (Gasp) = فقدان تنفس طبیعی. گاه در لحظهٔ وقوع ایست قلبی، حرکات لرزشی کوتاهی شبیه تشنج نیز دیده میشود.
«هنوز نفس میکشید، برای همین منتظر ماندیم.» در بسیاری از موارد آنچه اطرافیان مشاهده کردهاند، صرفاً تنفسهای احتضاری بوده است.
خودت رو امتحان کنسؤال ۳ از ۶
در یک میهمانی، دایی مریم ناگهان روی صندلی خم شده و سقوط میکند. او روی زمین فاقد پاسخ است و با باز کردن راه هوایی، تقریباً هر ۱۰ ثانیه یک تنفس صدادار و منقطع میکشد. اقدام مریم چه باید باشد؟
- یک دقیقه صبر کند تا ببیند آیا مصدوم به هوش میآید یا خیر
- او را در وضعیت بهبود قرار دهد؛ چراکه همچنان تنفس دارد
- این وضعیت را فقدان تنفس طبیعی تلقی کند: تماس فوری با ۱۱۵ و آغاز ماساژ قلبی (CPR)
- نخست نبض او را با لمس شریان کاروتید بسنجد
جواب رو ببین
این وضعیت را فقدان تنفس طبیعی تلقی کند: تماس فوری با ۱۱۵ و آغاز ماساژ قلبی (CPR)
درست است. تنفسهای مقطعی و صدادار با فواصل ده ثانیهای هرگز تنفس طبیعی محسوب نمیشوند. مصدوم بیهوشِ فاقد تنفس طبیعی نیازمند تماس فوری، آغاز بیدرنگ ماساژ قلبی (درس ۴) و اتصال دستگاه دفیبریلاتور (AED) در اولین فرصت است.
خودت رو امتحان کنسؤال ۴ از ۶
امدادگران عمومی و حاضرین در صحنه پیش از آغاز عملیات احیای قلبی (CPR) حتماً باید نبض مصدوم را کنترل کنند.
- درست
- نادرست
جواب رو ببین
نادرست
نادرست است. بررسی نبض توسط افراد غیرحرفهای دقت بسیار پایینی دارد و سبب اتلاف زمان طلایی احیا میشود. عدم پاسخدهی و نبودِ تنفس کاملاً طبیعی، یگانه معیار کافی برای امدادخواهی و آغاز فوری CPR است.
خودت رو امتحان کنسؤال ۵ از ۶
- لیلا همسایهٔ خود را بیهوش روی پلهها مییابد. او به کلام پاسخی نمیدهد. پس از بازگشایی راه هوایی، قفسهٔ سینهٔ او بهطور منظم و بیصدا بالا و پایین میرود. لیلا او را در وضعیت بهبود (Recovery position) قرار میدهد و با ۱۱۵ تماس میگیرد.
- لیلا همسایهٔ خود را بیهوش روی پلهها مییابد. او پاسخی نمیدهد. با بازگشایی راه هوایی، مصدوم با مکثهای طولانی، دمهای مقطع و صداداری میکشد. لیلا تلفن را روی بلندگو گذاشته با ۱۱۵ تماس میگیرد و بلافاصله ماساژ قلبی را آغاز میکند.
هر دو مصدوم بیهوشند و نشانههایی شبهتنفسی بروز میدهند. چه عاملی تصمیم متفاوت لیلا را رقم زد؟
- میزان بلندی صدای نفسها
- طبیعی بودن یا نبودن الگوی تنفس، نه صرف وجود هرگونه تحرک تنفسی
- سن و سال همسایه
- نحوهٔ افتادن یا نشستن او بر روی زمین
جواب رو ببین
طبیعی بودن یا نبودن الگوی تنفس، نه صرف وجود هرگونه تحرک تنفسی
دقیقاً. تنفس منظم و آرام نشانگر تنفس طبیعی است که به وضعیت بهبود نیاز دارد. تنفسهای مقطع و صدادار (آگونال) تنفس طبیعی نیستند و به معنای ایست قلبی و الزام CPR است. پرسش بنیادین هرگز این نیست که «آیا حرکتی تنفسی هست؟» بلکه این است که «آیا تنفس کاملاً طبیعی است؟»
خودت رو امتحان کنسؤال ۶ از ۶
دانیال با بانویی روبهرو میشود که جلوی درب ورودی فروشگاهی بیحرکت بر زمین افتاده است؛ صحنه کاملاً ایمن است. توالی اقدامات او باید چگونه باشد؟
- عقب بردن سر و بالا کشیدن چانه، نگاه کردن و گوش دادن، تکان دادن شانهها و صدا زدن، فریاد زدن برای درخواست کمک
- تکان دادن شانه و صدا زدن، فریاد برای درخواست کمک، باز کردن راه هوایی با عقب بردن سر و بالا کشیدن چانه، و ارزیابی دهثانیهای تنفس
- فریاد برای درخواست کمک، ارزیابی تنفس، تکان دادن شانه، عقب بردن سر
- ارزیابی تنفس، تکان دادن شانه، عقب بردن سر، فریاد برای درخواست کمک
جواب رو ببین
تکان دادن شانه و صدا زدن، فریاد برای درخواست کمک، باز کردن راه هوایی با عقب بردن سر و بالا کشیدن چانه، و ارزیابی دهثانیهای تنفس
بله: نخست ارزیابی هوشیاری (R)، سپس امدادخواهی بیدرنگ، آنگاه بازگشایی راه هوایی (A) و ارزیابی دهثانیهای تنفس (B). این همان گامهای منظم R، تماس، A و B است.
۰۶جمعبندی
مرور نکات کلیدی درس
- توالی استاندارد نجات: ارزیابی خطر (D) ← بررسی پاسخدهی (R) ← امدادخواهی ← راه هوایی (A) ← ارزیابی تنفس (B).
- بررسی هوشیاری: تکان ملایم شانهها و پرسش رسا. در نوزادان: ضربهٔ آرام به کف پا بدون هرگونه تکان دادن. در صورت پاسخدهی، وضعیت را حفظ کرده و پایش کنید.
- عدم پاسخدهی: فریاد برای کمک، اعزام افراد برای تماس با ۱۱۵ و آوردن دستگاه AED، سپس باز کردن راه هوایی با عقب بردن سر و بالا کشیدن چانه.
- ارزیابی دیداری، شنیداری و حسی تنفس در حداکثر ۱۰ ثانیه. تنفسهای مقطع و صدادار (آگونال) علامت ایست قلبی است. از اتلاف وقت برای نبض پرهیز کنید.
- مصدوم بیهوش دارای تنفس طبیعی: وضعیت بهبود (درس ۳). مصدوم بیهوش فاقد تنفس طبیعی (یا در صورت هرگونه تردید): تماس با ۱۱۵ و آغاز ماساژ قلبی (CPR).
به سبک خودت یادش بگیر.
توی اپ از یادآی بخواه این درس رو سادهتر توضیح بده، از زندگی خودت مثال بزنه یا عمیقتر بره. بعد یه مسیر کامل دور هدف خودت بساز.