چه کارهایی نکنی، و همه‌چی کنار هم
«درمون»های رایجی رو که اوضاع رو بدتر می‌کنن کنار می‌ذاری، یه اورژانس کامل رو از چک خطر تا تحویل دادن به اورژانس پیش می‌بری و قدم بعدیت رو برنامه‌ریزی می‌کنی: یه دوره‌ی عملی.
«درمون»های رایجی که باید کنار بذاری، و به‌جاش چی کار کنی
- کره، خمیردندون یا یخ روی سوختگی ← ۲۰ دقیقه آب روونِ خنک (درس ۸).
- سر رو عقب دادن برای خون‌دماغ ← به جلو خم شو، قسمت نرم بینی رو فشار بده (درس ۷).
- بیرون کشیدن جسمی که تو زخم گیر کرده ← بذار بمونه، دورش رو فشار بده (درس ۷).
- آب یا غذا دادن به آدم آسیب‌دیده، خواب‌آلود یا تو شوک ← هیچی از راه دهن (درس ۷).
- کورکورانه انگشت تو دهن کردن برای خفگی ← ضربه به پشت و فشار شکمی؛ فقط چیزی رو دربیار که واضح می‌بینی (درس ۶).
- جابه‌جا کردن کسی که احتمالاً گردنش آسیب دیده وقتی جاش امنه ← سر و گردن رو ثابت نگه دار (درس ۹).
- مالیدن سرمازدگی، یا وان داغ برای هیپوترمی ← آروم گرم کن (درس ۱۱).
- صبر کردن قبل از زدن قلم آدرنالین ← اول آدرنالین (درس ۱۰).
- ترسیدن از دستگاه شوک (AED) ← روشنش کن؛ فقط وقتی شوک لازم باشه شوک می‌ده (درس ۵).
خودت رو امتحان کن
تو یه دورهمی خانوادگی، فامیل‌ها از هر طرف توصیه می‌کنن. هر کدوم رو دسته‌بندی کن: باور غلط، یا کار درست؟
- «روی سوختگی‌ش کره بمال»
- «بگیرش زیر شیر آب سرد، و همون‌جا نگهش دار»
- «سرش رو بده عقب، خون دماغش بند میاد»
- «به جلو خمش کن و قسمت نرم بینی‌ش رو فشار بده»
- «یه قاشق بذار تو دهنش که زبونش رو قورت نده»
- «صندلی‌ها رو دور کن و یه کوسن بذار زیر سرش»
جواب رو ببین
باور غلط: نکن: «روی سوختگی‌ش کره بمال», «سرش رو بده عقب، خون دماغش بند میاد», «یه قاشق بذار تو دهنش که زبونش رو قورت نده»
کار درست: «بگیرش زیر شیر آب سرد، و همون‌جا نگهش دار», «به جلو خمش کن و قسمت نرم بینی‌ش رو فشار بده», «صندلی‌ها رو دور کن و یه کوسن بذار زیر سرش»
وقتی یکی تشنج می‌کنه
- زمانش رو بگیر
وقتی شروع می‌شه به ساعت نگاه کن یا رو گوشیت تایمر بذار.
- دور و برش رو امن کن
چیزهای سفت یا تیز رو دور کن و یه چیز نرم زیر سرش بذار.
- نگهش ندار، و هیچی تو دهنش نذار
مهار کردنش ممکنه آسیب بزنه. نمی‌تونه زبونش رو قورت بده، و هر چیزی تو دهنش ممکنه دندونش رو بشکنه یا راه هوایی‌ش رو ببنده.
- وقتی تکون‌ها تموم شد، نفسش رو چک کن
اگه عادی نفس می‌کشه، بذارش تو وضعیت ریکاوری و پیشش بمون.
- به اورژانس زنگ بزن اگه
بیشتر از ۵ دقیقه طول کشیده، اولین تشنجشه، آسیب دیده، یا بعدش عادی به هوش نمیاد.
خودت رو امتحان کن
موقع تشنج باید یه چیزی تو دهن طرف بذاری که زبونش رو قورت نده.
جواب رو ببین
نادرست
غلطه. هیچ‌کس نمی‌تونه زبونش رو قورت بده، و یه جسم تو دهن ممکنه دندون رو بشکنه یا راه هوایی رو ببنده. زمانش رو بگیر، چیزهای سفت رو دور کن، زیر سرش یه چیز نرم بذار و نگهش ندار. وقتی تکون‌ها تموم شد، اگه عادی نفس می‌کشه، وضعیت ریکاوری.
کل دوره تو یه خط
چیزی که سریع‌تر می‌کُشه اول میاد
با آدمی که از حال رفته یا بد آسیب دیده، ترتیب همیشه یکیه: خطر ← هوشیاری ← تماس (و فرستادن یکی دنبال AED) ← راه هوایی ← نفس ← اگه عادی نفس نمی‌کشه احیای قلبی (CPR). بعد خونریزی شدید. بعد بقیه‌ی چیزها: سوختگی، شکستگی، گرم نگه داشتن. اگه دو نفرین، یکی می‌تونه روی زخم فشار بده و اون یکی احیا کنه.
یه پای شکسته ترسناک به نظر میاد، ولی تو سه دقیقه‌ی بعد کسی رو نمی‌کُشه. راه هوایی بسته یا قلبی که وایساده می‌کُشه.
خودت رو امتحان کن
اولویت‌ها برای آدمی که از حال رفته رو مرتب کن: هر جایگاه رو به قدمش وصل کن
جواب رو ببین
- اول → چک کردن خطر
- دوم → چک کردن هوشیاری
- سوم → زنگ زدن، و فرستادن یکی دنبال AED
- چهارم → باز کردن راه هوایی، چک کردن نفس
- پنجم → اگه عادی نفس نمی‌کشه، احیای قلبی
- ششم → رسیدگی به خونریزی شدید
خودت رو امتحان کن
یه مرد که موتور بهش زده از پاش شدید خونریزی داره. جواب نمی‌ده و عادی نفس نمی‌کشه. یه نفر هم کمکت می‌کنه. اول چی؟
- اول خونریزی رو بند بیار؛ احیا می‌تونه صبر کنه تا خونریزی کنترل بشه
- به اورژانس زنگ بزن و احیا رو شروع کن، و اگه می‌شه کمک‌دستت روی زخم پا فشار بده
- بذارش تو وضعیت ریکاوری و روی پاش فشار بده
- منتظر اورژانس بمون، چون حالش بدتر از اونیه که بشه کمکش کرد
جواب رو ببین
به اورژانس زنگ بزن و احیا رو شروع کن، و اگه می‌شه کمک‌دستت روی زخم پا فشار بده
درسته. عادی نفس نکشیدن یعنی ممکنه قلبش وایساده باشه، که از همه سریع‌تر می‌کُشه: زنگ بزن و احیا رو شروع کن. با دو نفر، کمک‌دستت همزمان روی زخم فشار می‌ده.
یه اورژانس، از اول تا آخر
- ۱۳:۰۲ · خطر
سر یه ناهار خانوادگی، پدربزرگ دانیال از روی صندلی می‌افته زمین. دانیال یه نگاه دور و بر می‌ندازه: خطری نیست، فقط ظرف‌ها. کنارش زانو می‌زنه.
- هوشیاری
به شونه‌های پدربزرگش می‌زنه و بلند می‌پرسه: «حالت خوبه؟ چشماتو باز کن.» هیچی.
- تماس، و به هر کی یه کار
به دخترعموش اشاره می‌کنه: «سارا، به ۱۱۵ زنگ بزن، روی بلندگو.» و به یکی دیگه: «برو داروخونه‌ی پایین و دستگاه شوکشون رو بگیر.»
- راه هوایی و نفس
سر عقب، چونه بالا. تا ده ثانیه نگاه می‌کنه، گوش می‌ده و حس می‌کنه: فقط گاهی یه نفس بریده‌بریده. این نفس عادی نیست.
- ۱۳:۰۳ · احیای قلبی
دست‌ها وسط قفسه‌ی سینه، محکم و تند فشار می‌ده، ۱۰۰ تا ۱۲۰ بار در دقیقه. اپراتور پشت بلندگو باهاش می‌شمره.
- ۱۳:۰۹ · دستگاه شوک
دستگاه شوک می‌رسه. سارا روشنش می‌کنه و تا دانیال فشار می‌ده پدها رو می‌چسبونه. «شوک توصیه می‌شود.» همه کنار، شوک، بعد بلافاصله برمی‌گرده سر احیا.
- ۱۳:۱۴ · تحویل
تیم اورژانس می‌رسه. دانیال بهشون می‌گه چی شد، چی دید، چی کار کردن و ساعت‌ها رو.
یادداشت‌های گوشی سارا، وقتی دانیال احیا می‌کرد:
13:02 بابابزرگ سر میز افتاد
13:03 جواب نمی‌ده، فقط نفس بریده‌بریده. زنگ به 115
13:03 احیا شروع شد
13:09 دستگاه شوک وصل شد. 1 شوک
13:09 احیا دوباره شروع شد
13:14 اورژانس رسیدتحویل، تو کمتر از یه دقیقه:
«ساعت ۱۳:۰۲ افتاد. جواب نمی‌داد، فقط نفس بریده‌بریده.
از ۱۳:۰۳ احیا کردیم. دستگاه ساعت ۱۳:۰۹ یه شوک داد.
از اون موقع احیا رو ادامه دادیم. قرص قلب می‌خوره؛
این جعبه‌شه.»چی شد، چی دیدی، چی کار کردی، و کِی. اگه همون موقع ساعت‌ها رو رو گوشی یا کف دستت بنویسی، این کار راحت می‌شه. تیم اورژانس با همین تصمیم می‌گیره قدم بعدی چیه.
خودت رو امتحان کن
تیم اورژانس می‌رسه و می‌پرسه چی شده. مفیدترین چیزی که می‌تونی بهشون بگی چیه؟
- اینکه تمام تلاشت رو کردی و مطمئن نیستی درست انجامش دادی یا نه
- چی شد، چی دیدی، چی کار کردی، و ساعت‌ها
- حدست درباره‌ی اینکه چه بیماری‌ای باعثش شده
- هیچی: خودشون می‌فهمن
جواب رو ببین
چی شد، چی دیدی، چی کار کردی، و ساعت‌ها
آره. واقعیت‌ها و ساعت‌ها: کِی از حال رفت، کِی احیا شروع شد، کِی شوک یا قلم آدرنالین زده شد. همین تعیین می‌کنه تیم اورژانس قدم بعد چی کار کنه.
یه جعبه‌ی کمک‌های اولیه‌ی ساده
- دستکش، گاز استریل و باند، چسب زخم.
- سلفون برای سوختگی، باند سه‌گوش برای آویز دست، قیچی، موچین.
- یه محافظ صورت برای احیا (CPR face shield)، یه پتوی فویلی و یه کیسه‌ی سرد فوری.
- شماره‌ی اورژانس محلی که داخل درش نوشته شده.
- سالی دو بار چکش کن: هر چی مصرف کردی و هر چی تاریخش گذشته رو عوض کن.
مرور دوره
- باورهای غلط رو کنار بذار: نه کره روی سوختگی، نه سر عقب برای خون‌دماغ، نه بیرون کشیدن چیزی از زخم، نه گذاشتن چیزی تو دهن کسی که تشنج می‌کنه، نه صبر کردن با قلم آدرنالین، نه ترس از دستگاه شوک.
- تشنج: زمانش رو بگیر، دور و برش رو خالی کن، زیر سرش نرم باشه، نگهش ندار. مسمومیت: مجبورش نکن بالا بیاره، زنگ بزن، ظرف رو نگه دار.
- اولویت‌ها: خطر، هوشیاری، تماس و AED، راه هوایی، نفس، اگه لازمه احیا، بعد خونریزی شدید، بعد بقیه.
- تحویل: چی شد، چی دیدی، چی کار کردی، و ساعت‌ها.
- یه جعبه‌ی کمک‌های اولیه‌ی ساده با شماره‌ی اورژانس داخلش داشته باش و سالی دو بار چکش کن.
- این دوره شروعه: یه دوره‌ی عملی و معتبر کمک‌های اولیه بگذرون و هر چند سال یه بار تازه‌ش کن.