چیزی که از این درس میبری
- خونریزی شدید با جریان جهنده، سرازیر شدن مداوم، تجمع روی زمین یا نفوذ سریع به لباس شناخته میشود؛ پس از مهار خطر و ارزیابی هوشیاری و تنفس، فوراً تماس با اورژانس را هماهنگ کرده و فشار مستقیم را آغاز کنید.
- پد یا پارچهای تمیز را محکم روی زخم قرار دهید و دستکم ۱۰ دقیقه بدون برداشتن دست فشار دهید. در صورت خیس شدن، لایهٔ جدیدی اضافه کنید و هرگز لایهٔ اول را برندارید.
- هرگز اجسام خارجی فرورفته در زخم را خارج نکنید؛ بلکه با قرار دادن پانسمان تکیهگاهی در دو طرف، فشار را به پیرامون آن وارد نمایید.
فهرست این درس۸
۰۱تشخیص شدت خونریزی
نشانههای خونریزی شدید
بیشتر بریدگیهای سطحی تنها اندکی خونریزی دارند و بهسرعت خودبهخود متوقف میشوند. اما خونریزی شدید وضعیتی متفاوت دارد: خون بهصورت جهنده فوران میکند یا پیوسته و پرحجم سرازیر میشود، بهسرعت از لباس یا پانسمان عبور میکند، یا روی زمین جمع میشود. مصدوم میتواند ظرف چند دقیقه حجم خطرناکی از خون را از دست بدهد؛ بنابراین رسیدگی به آن بلافاصله پس از اطمینان از باز بودن راه هوایی و تنفس صورت میگیرد. فوراً با اورژانس تماس بگیرید (یا به فرد مشخصی دستور دهید تماس بگیرد) و بیدرنگ فشار مستقیم را آغاز کنید.
لغزیدن چاقو و بریده شدن کف دست سارا با خونریزی اندکی که پس از یک دقیقه نگه داشتن دستمال آرام میگیرد: یک بریدگی ساده. سرازیر شدن مداوم خون از پای رضا که تمام شلوار او را غرق در خون کرده است: خونریزی شدید.
خودت رو امتحان کنسؤال ۱ از ۵
در زمین فوتبال، رضا در پی لغزیدن روی شیشههای شکستهٔ یک بطری مجروح میشود. خون بهشدت از ران او سرازیر شده و جورابش کاملاً آغشته به خون است. او هوشیار است و سخن میگوید و شیشههای اطراف نیز جمعآوری شدهاند. اقدام صحیح کدام است؟
- از فردی بخواهید فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرد، و خودتان با پارچهای تمیز محکم و پیوسته روی زخم فشار وارد کنید
- پای او را بالا ببرید و چند دقیقه صبر کنید تا ببینید آیا خونریزی کند میشود یا خیر
- کمربند خود را بالای زخم محکم به دور ران او ببندید
- به او کمک کنید تا پیاده به سمت خودرو برود تا خودتان او را به بیمارستان منتقل کنید
جواب رو ببین
از فردی بخواهید فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرد، و خودتان با پارچهای تمیز محکم و پیوسته روی زخم فشار وارد کنید
کاملاً درست است. سرازیر شدن پیوستهٔ خون و آغشته شدن کامل لباس نشانهٔ خونریزی شدید است و تنها اقدام مؤثر، اعمال فشار محکم و مستقیم بر روی زخم است. سپردن تماس به فرد دیگر تضمین میکند که همزمان با اعمال فشار، امدادگران نیز در مسیر هستند.
۰۲قدمبهقدم
مراحل اعمال فشار مستقیم
- محافظت از دستها
در صورت دسترسی از دستکش استفاده کنید. در شرایط اضطراری، کشیدن یک کیسهٔ نایلونی تمیز روی دست نیز کارساز است. چنانچه مصدوم هوشیار باشد، میتواند تا زمان آماده شدن شما شخصاً روی زخم فشار بیاورد.
- فشار محکم پد یا پانسمان روی زخم
از یک گاز استریل، پارچهٔ تمیز یا لباس تا شده به شکل پد استفاده کنید؛ در نبود هیچ وسیلهای، با دست دارای دستکش فشار آورید. دقیقاً روی نقطهٔ خروج خون محکم فشار دهید. بالا بردن اندام یا فشردن «نقاط فشار» در نقاط دیگر بدن—که در دورههای قدیمی تدریس میشد—در دستورالعملهای بالینی کنونی گام اصلی نیست؛ مؤثرترین روش، فشار مستقیم بر موضع زخم است.
- تداوم فشار بدون برداشتن دست
فشار یکنواخت و محکم را دستکم به مدت ۱۰ دقیقه حفظ کنید. برداشتن پد برای بررسی موضع، لختههای در حال تشکیل را تخریب کرده و خونریزی را از سر میگیرد.
- در صورت نشت خون: افزودن لایهٔ جدید بدون برداشتن لایهٔ قبل
پد یا پارچهٔ جدیدی روی پد قبلی بگذارید و فشار را محکمتر ادامه دهید. برداشتن لایهٔ نخست لختههای نوپایی را که مانع خونریزی هستند جدا میکند.
- باندپیچی محکم و بررسی گردش خون اندامها
بانداژ را روی پدها چنان محکم ببندید که فشار لازم حفظ شود. چنانچه انگشتان دست یا پای پایینتر از موضع پانسمان سرد، رنگپریده یا کبود شدند، نشاندهندهٔ فشردگی بیش از حد است و باید اندکی شل شود.
خودت رو امتحان کنسؤال ۲ از ۵
پس از گذشت پنج دقیقه، خون کاملاً از پارچهای که پریسا روی ساعد برادرش میفشارد عبور کرده و آن را خیس کرده است. اقدام صحیح پریسا چیست؟
- پارچهٔ آغشته به خون را بردارد و پارچهٔ تمیزی را جایگزین آن کند
- پارچهٔ تمیز دیگری روی پارچهٔ قبلی بگذارد و با نیروی بیشتری فشار دهد
- پارچه را بالا بزند تا دقیقاً نقطهٔ فوران خون را مشاهده کند
- فشار دادن را متوقف کند و در عوض دست برادرش را بالای سر نگه دارد
جواب رو ببین
پارچهٔ تمیز دیگری روی پارچهٔ قبلی بگذارد و با نیروی بیشتری فشار دهد
کاملاً درست است. لایهٔ جدیدی اضافه کرده و فشار را با قدرت ادامه دهید. پارچهٔ اول باید در جای خود باقی بماند تا لختههای فیبرینی در حال تشکیل کنده نشوند.
اجسام خارجی فرورفته در زخم
بیرون کشیدن جسم (نادرست)
شاید اقدامی بدیهی به نظر برسد؛ اما قطعهای شیشه یا چاقوی فرورفته ممکن است مانند مسدودکننده و درپوش زخم عمل کند. بیرون کشیدن آن میتواند مسیر خونریزی شدیدی را که مهار شده بود باز کند و هنگام خروج نیز بافتها را بیشتر پاره کند.
حفظ جسم در محل و فشردن طرفین (صحیح)
دو طرف جسم را محکم فشار دهید، نه روی خود آن. با چیدن پدهای تا شده در اطراف جسم تکیهگاهی بسازید تا بانداژ بدون فشار بر جسم روی آن قرار گیرد، و فوراً کمک بخواهید. خارج ساختن جسم فرورفته باید صرفاً در اتاق عمل بیمارستان انجام شود.
خودت رو امتحان کنسؤال ۳ از ۵
قطعهای شیشهٔ ویترین شکستهٔ یک فروشگاه در ساعد کیان فرورفته و بریدگی پیرامون آن دچار خونریزی است. اقدام مناسب کدام است؟
- شیشه را بهسرعت بیرون بکشید تا بتوانید فشار مستقیم را بهدرستی روی موضع اعمال کنید
- شیشه را در جای خود نگه دارید، اطراف آن را فشار دهید، با پانسمان تکیهگاهی پیرامون آن بسازید و امداد بطلبید
- روی خود قطعهٔ شیشه محکم فشار آورید تا شکاف زخم مسدود شود
- موضع را زیر شیر آب بگیرید تا شیشه بهآرامی شسته شده و بیرون بیاید
جواب رو ببین
شیشه را در جای خود نگه دارید، اطراف آن را فشار دهید، با پانسمان تکیهگاهی پیرامون آن بسازید و امداد بطلبید
صحیح است. قطعهٔ شیشه احتمالاً مانند درپوش مانع خونریزی شدیدتر است و باید در موضع بماند. فشار باید صرفاً به دو طرف زخم وارد شود و پانسمان تکیهگاهی در اطراف آن چیده شود تا فشاری به خود شیشه وارد نیاید.
۰۴ویژهٔ افراد آموزشدیده
تورنیکه (شریانبند): ابزاری تخصصی
تورنیکه نواری محکم است که با بسته شدن به دور اندام، جریان خون شریانی به موضع زخم پایینی را کاملاً قطع میکند. در خونریزیهای اندامی مهلک و تهدیدکنندهٔ حیاتی که با فشار مستقیم مهار نمیشوند، راهنماهای بالینی مدرن استفاده از تورنیکههای استاندارد و تجاری را بهدست افراد آموزشدیده توصیه میکنند. شریانبندهای دستساز نظیر کمربند یا شال معمولاً فشار شریانی یکنواخت ایجاد نکرده و با شکست مواجه میشوند. بنابراین برای افراد بدون آموزش تخصصی، فشار مستقیم اصلیترین و کارآمدترین ابزار است. در صورت تمایل به یادگیری استفاده از تورنیکه، حتماً در دورههای تخصصی کنترل خونریزی بهصورت عملی آموزش ببینید.
اگر فرد آموزشدیدهای تورنیکه بست، زمان دقیق بستن آن اهمیت بالینی فوقالعادهای دارد: ساعت دقیق را یادداشت کرده و به امدادگران اطلاع دهید.
شوک (Shock)
حالتی بحرانی و تهدیدکنندهٔ حیات که در آن خونرسانی به اندامها و بافتهای حیاتی بدن ناکافی میشود (مثلاً در پی خونریزی شدید). این وضعیت ربطی به ترسیدگی یا اضطراب روانی ندارد. نشانهها: پوست رنگپریده، سرد و چسبناک (عرقکرده)؛ نبض تند و ضعیف؛ تنفس تند و کمعمق؛ احساس تشنگی شدید، سرگیجه یا گیجی و خوابآلودگی فزاینده.
پس از سقوط لیلا از اسکوتر، خونریزی زخم کنترل شده است؛ اما چهرهاش خاکستری، پوستش سرد و مرطوب از عرق است و مدام تقاضای آب میکند. اینها علائم آغازین شوک هستند؛ بلافاصله اقدامات مراقبتی شوک را آغاز کنید.
۰۶قدمبهقدم
اصول مراقبت از مصدوم دچار شوک
- مهار عامل زمینهای و تماس با اورژانس
فشار مستقیم بر هرگونه خونریزی را حفظ کنید و مطمئن شوید با اورژانس تماس گرفته شده است. به اپراتور اطلاع دهید که نشانههای شوک در مصدوم مشاهده میشود.
- کمک به خوابیدن مصدوم
مصدوم را به پشت بخوابانید؛ در صورت امکان روی یک زیرانداز یا کاپشن. هرگز اجازه ندهید راه برود یا بنشیند.
- گرم نگه داشتن مصدوم
مصدوم را با پتو یا بالاپوش بپوشانید و بین بدن او و زمین سرد حائلی قرار دهید تا دمای بدنش افت نکند.
- آزاد کردن البسه و آرامبخشی
لباسهای تنگ در ناحیهٔ یقه، سینه و کمربند را شل کنید. در کنار او بمانید و با لحنی آرام به او اطمینان خاطر دهید.
- پرهیز اکید از خوراکی یا نوشیدنی
مصدوم ممکن است نیازمند جراحی فوری و بیهوشی باشد؛ در صورت تشنگی مفرط، تنها لبهای او را با دستمالی مرطوب سازید.
- پایش مداوم سطح هوشیاری و تنفس
اگر مصدوم غیرپاسخگو شد، بلافاصله به گامهای پایه بازگردید: هوشیاری و تنفس را بررسی کنید و در صورت نبود تنفس طبیعی، بیدرنگ CPR را آغاز نمایید.
خودت رو امتحان کنسؤال ۴ از ۵
لیلا علائم بالینی شوک را بروز میدهد. کدامیک از اقدامات زیر مفید و کدامیک زیانبار است؟
- کمک به او برای دراز کشیدن روی یک بالاپوش یا زیرانداز
- دادن یک لیوان آب به او به علت ابراز تشنگی شدید
- انداختن پتو یا کاپشن روی او و قرار دادن حائل زیر بدن
- راه بردن او برای به جریان افتادن گردش خون
- شل کردن کمربند و البسهٔ تنگ
- دادن بیسکویت یا شیرینی برای افزایش انرژی
جواب رو ببین
اقدام مفید و توصیهشده: کمک به او برای دراز کشیدن روی یک بالاپوش یا زیرانداز, انداختن پتو یا کاپشن روی او و قرار دادن حائل زیر بدن, شل کردن کمربند و البسهٔ تنگ
پرهیز شود (زیانبار): دادن یک لیوان آب به او به علت ابراز تشنگی شدید, راه بردن او برای به جریان افتادن گردش خون, دادن بیسکویت یا شیرینی برای افزایش انرژی
۰۷قدمبهقدم
مدیریت صحیح خوندماغ (اپیستاکسی)
- نشستن و خم شدن به جلو
مصدوم باید کاملاً بنشیند و اندکی به جلو متمایل شود تا خون از سوراخهای بینی خارج شود و به درون حلق یا مجاری گوارشی نریزد؛ بلع خون میتواند سبب سرفه یا استفراغ شود.
- فشردن بخش نرم بینی
بخش نرم بینی را درست پایینتر از برآمدگی استخوانی محکم فشار دهید. در این مدت مصدوم باید از راه دهان نفس بکشد.
- حفظ فشار به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه
فشار را مداوم و بدون رها کردن برای بررسی موضع نگه دارید. با ساعت زمان بگیرید؛ ۱۰ دقیقه در عمل طولانیتر از تصور به نظر میرسد.
- درخواست کمک در صورت تداوم خونریزی
چنانچه خونریزی پس از ۲۰ تا ۳۰ دقیقه متوقف نشد، یا خونریزی در پی ضربهٔ شدید به سر رخ داده است، فوراً به مرکز درمانی مراجعه کنید.
خودت رو امتحان کنسؤال ۵ از ۵
پسر مریم در میهمانی خانوادگی دچار خوندماغ میشود. مریم باید سر او را به سمت عقب متمایل کند تا جریان خون بند بیاید.
- درست
- نادرست
جواب رو ببین
نادرست
نادرست است. عقب بردن سر سبب سرازیر شدن خون به مجاری حلق و تحریک سرفه و استفراغ میشود و هیچ تأثیری در قطع خونریزی ندارد. فرد باید صاف بنشیند، اندکی به جلو خم شود و بخش نرم بینی او به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه فشرده شود.
۰۸جمعبندی
مرور درس
- خونریزی شدید با جریان جهنده، سرازیر شدن مداوم، تجمع روی زمین یا نفوذ سریع به لباس شناخته میشود؛ پس از مهار خطر و ارزیابی هوشیاری و تنفس، فوراً تماس با اورژانس را هماهنگ کرده و فشار مستقیم را آغاز کنید.
- پد یا پارچهای تمیز را محکم روی زخم قرار دهید و دستکم ۱۰ دقیقه بدون برداشتن دست فشار دهید. در صورت خیس شدن، لایهٔ جدیدی اضافه کنید و هرگز لایهٔ اول را برندارید.
- هرگز اجسام خارجی فرورفته در زخم را خارج نکنید؛ بلکه با قرار دادن پانسمان تکیهگاهی در دو طرف، فشار را به پیرامون آن وارد نمایید.
- تورنیکهها ابزاری استاندارد و ویژهٔ افراد آموزشدیده هستند؛ ابزار همگانی و نجاتبخش شما، فشار مستقیم است.
- شوک به معنی نارسایی گردش خون در رساندن اکسیژن به بافتهاست (رنگپریدگی، سرمای پوست و عرق، تنفس تند و گیجی). مصدوم را بخوابانید، گرم نگه دارید، از دادن آب و خوراکی پرهیز کنید و تنفس را مدام بپایید.
- خوندماغ: نشستن، تمایل به جلو و فشردن بخش نرم بینی به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه. گام بعدی برای تسلط بر این مهارتها، شرکت در دورههای عملی کمکهای اولیه است.
به سبک خودت یادش بگیر.
توی اپ از یادآی بخواه این درس رو سادهتر توضیح بده، از زندگی خودت مثال بزنه یا عمیقتر بره. بعد یه مسیر کامل دور هدف خودت بساز.