چهار تکه: نقش، زمینه، کار، قالب
یه اسکلت ساده یه درخواست مبهم رو تبدیل می‌کنه به پرامپتی که کار می‌کنه. چهار تکه رو بشناس، ببین هر کدوم واقعاً چی‌کار می‌کنه، و وقتی جواب ناامیدت کرد بفهم کدومش جا افتاده.
چهار تکه
- نقش
از چه زاویه‌ای جواب بده. «مثل یه مدیر استخدام باتجربه جواب بده.» این واژه‌ها، عمق و چیزهایی که به چشمش میاد رو تعیین می‌کنه.
- زمینه
موقعیت و مطلبت: کی هستی، برای کیه، تا اینجا چی شده، متنی که چسبوندی. همون درس ۲ه که داره اجرا می‌شه.
- کار
یه کار مشخص که با یه فعل شروع می‌شه: لیست کن، مقایسه کن، بازنویسی کن، توضیح بده، پیدا کن. بگو «تموم‌شده» چه شکلیه.
- قالب
شکل جواب: یه جدول، ۵ تا مورد، زیر ۱۲۰ کلمه، زبون ساده، به فارسی.
خودت رو امتحان کن
هر جمله از یه پرامپت رو به تکه‌ای که مال اونه وصل کن
جواب رو ببین
- «مثل یه معلم ریاضی صبور جواب بده.» → نقش
- «پسرم ۱۰ سالشه و تو کسرهایی که مخرجشون فرق داره گیر می‌کنه.» → زمینه
- «۵ تا تمرین بساز که قدم‌به‌قدم سخت‌تر بشن.» → کار
- «شماره‌گذاری‌شون کن و جواب‌ها رو آخر کار تو یه لیست جدا بذار.» → قالب
تکه‌ی اول
چهار بخش پرامپت: نقش (Role Prompting)
نقش یه میان‌بره. «به‌عنوان کارشناس تغذیه» با سه کلمه واژه‌ها، اولویت‌ها و احتیاط اون حرفه رو میاره وسط. کاری که نمی‌کنه اینه که دانش اضافه کنه یا اطلاعات رو درست‌تر کنه. تعریف‌هایی مثل «تو بزرگ‌ترین متخصص دنیایی» هیچی اضافه نمی‌کنه. نقش مفید مشخصه و به مخاطب وصله: «کارشناس تغذیه‌ای که داره برای یه مادر پرمشغله توضیح می‌ده».
همون رزومه اگه «مثل یه دوست» بررسی بشه، دلگرمی می‌گیره. اگه «مثل مدیر استخدامی که ۲۰۰ تا درخواست داره و برای هر کدوم دو دقیقه وقت» بررسی بشه، بهش می‌گن کدوم خط رو حذف کنه.
قبل و بعد از اسکلت
پرامپت ضعیف
«یه برنامه‌ی ورزشی بهم بده.»
برای کی؟ هفته‌ای چند بار؟ با چه وسیله‌ای؟ یه برنامه‌ی باشگاهی کلی می‌گیری.
پرامپت بهتر
«مثل مربی‌ای جواب بده که با مبتدی‌ها کار می‌کنه. من ۳۵ سالمه، کل روز پشت میزم، هیچ وسیله‌ای ندارم و هفته‌ای سه روز، هر بار ۲۰ دقیقه وقت دارم. موقع پله بالا رفتن زانوهام درد می‌گیره. یه برنامه‌ی ۴ هفته‌ای تو خونه بچین. تو یه جدول نشونش بده: روز، حرکت، تعداد ست، و یه خط درباره‌ی اینکه چطور بی‌خطر انجامش بدم.»
نقش، زمینه، کار، قالب.
نقش: مثل یه برنامه‌ریز سفر دقیق جواب بده.
زمینه: دو نفر بزرگسال، ۳ روز اصفهان، اوایل اردیبهشت، بودجه‌ی متوسط. پیاده‌روی و غذا رو دوست داریم، عجله رو نه.
کار: سه روز رو برنامه‌ریزی کن، هر روز حداکثر ۳ تا مقصد.
قالب: برای هر روز یه تکه‌ی کوتاه: صبح، بعدازظهر، شب. کلاً زیر ۱۵۰ کلمه.روز ۱
صبح: میدان نقش جهان، با حوصله؛ فقط یکی از مسجدها رو ببینید، نه همه رو.
بعدازظهر: ناهار نزدیک بازار، بعد گشتن تو بازار سرپوشیده.
شب: پیاده‌روی تا سی‌وسه‌پل موقع غروب.
روز ۲
صبح: محله‌ی جلفا و کلیسای وانک...لازم نیست برچسب‌ها رو بنویسی، ولی تا وقتی داری تمرین می‌کنی کمک می‌کنن: برچسب خالی نشون می‌ده چی یادت رفته. ساعت بازدید و قیمت‌ها اطلاعات جدید و محلی‌ان، پس خودت چکشون کن (درس ۳).
خودت رو امتحان کن
آرش می‌نویسه: «مثل یه روزنامه‌نگار اقتصادی جواب بده. خرید قسطی ماشین رو با خرید نقدی مقایسه کن.» هشت تا پاراگراف فشرده می‌گیره، در حالی که یه چیزی می‌خواست که قبل از صحبت با خانواده یه نگاه بهش بندازه. کدوم تکه بیشتر از همه جا افتاده بود؟
- نقش: باید یه متخصص ارشدتر انتخاب می‌کرد
- کار: «مقایسه کن» فعل واضحی نیست
- هیچی؛ فقط باید دوباره بپرسه
- قالب: اصلاً نگفت چقدر باشه و چه شکلی
جواب رو ببین
قالب: اصلاً نگفت چقدر باشه و چه شکلی
درسته. نقش و کار رو داشت ولی شکل رو نه. «یه جدول ۵ ردیفه، بعد یه جمع‌بندی ۲ خطی» همون جواب یه‌نگاهی رو بهش می‌داد. یه کم زمینه درباره‌ی وضعیت خانواده‌ش هم کمک می‌کرد.
تکه‌ی سوم و چهارم
کار دقیق و شکل مشخص
کار ضعیف فقط یه موضوعه: «ارائه‌م». کار دقیق یه فعله به‌اضافه‌ی یه خط پایان: «۳ تا سؤالی که مخاطب‌ها به احتمال زیاد می‌پرسن رو لیست کن، با یه جواب ۲ جمله‌ای برای هر کدوم». قالب ارزون‌ترین تکه برای اضافه کردنه و همونیه که بیشتر از همه جا می‌افته. اگه قراره بعداً جواب رو با دست مرتب کنی، باید از اول همون قالب رو می‌خواستی.
کلمه‌های کاربردی برای قالب: جدول، قدم‌های شماره‌دار، لیست موردی، یه پاراگراف، زیر N کلمه، با تیتر، زبون ساده، «اول جواب رو بگو، بعد توضیح بده».
خودت رو امتحان کن
اگه پرامپت رو با «تو بهترین وکیل دنیایی» شروع کنی، اطلاعات حقوقی جواب دقیق‌تر می‌شه.
جواب رو ببین
نادرست
نقش سبک، تمرکز و واژه‌ها رو عوض می‌کنه. دانشی که مدل نداره رو بهش نمی‌ده و خطر توهم همون‌قدر می‌مونه. برای اطلاعات درست، چیزی که کمک می‌کنه دادن متن منبع و چک کردن جوابه، نه یه لقب بزرگ‌تر.
خودت رو امتحان کن
مریم برای یه هفته ایده‌ی شام می‌خواد. برای چهار نفر غذا می‌پزه، یکی از بچه‌ها غذای تند نمی‌خوره، و هر شب حدود ۴۰ دقیقه وقت داره. کدوم پرامپت هر چهار تکه رو داره؟
- «ایده‌ی شام برای یه هفته، لطفاً تو یه جدول.»
- «تو یه سرآشپز ستاره‌دار میشلن با سه تا رستوران و بیست سال سابقه تو آشپزخونه‌های حرفه‌ای هستی. هفت تا از چشم‌گیرترین ایده‌های شامت برای یه هفته رو تو یه لیست شماره‌دار بده.»
- «مثل یه مربی آشپزی خونگی جواب بده. برای چهار نفر غذا می‌پزم، یکی از بچه‌ها تند نمی‌خوره، هر شب ۴۰ دقیقه وقت دارم. ۷ تا شام رو تو یه جدول بچین: روز، غذا، مواد، زمان.»
- «برای چهار نفر غذا می‌پزم، یکی از بچه‌ها تند نمی‌خوره و هر شب بعد از کار فقط ۴۰ دقیقه وقت دارم. برای شام چی‌کار کنم؟»
جواب رو ببین
«مثل یه مربی آشپزی خونگی جواب بده. برای چهار نفر غذا می‌پزم، یکی از بچه‌ها تند نمی‌خوره، هر شب ۴۰ دقیقه وقت دارم. ۷ تا شام رو تو یه جدول بچین: روز، غذا، مواد، زمان.»
آره. یه نقش مناسب، محدودیت‌های واقعیش، یه کار قابل‌شمارش و یه شکل مشخص. دقت کن نقش به زندگیش می‌خوره؛ یه سرآشپز ستاره‌دار جواب رو می‌کشه سمت غذای رستورانی.
جواب بد رو از روی تکه‌ی جاافتاده‌ش بشناس
- عمق یا تمرکزش اشتباهه؟ نقش رو نگاه کن.
- کلیه و به هر کسی می‌خوره؟ زمینه اضافه کن.
- پراکنده‌ست یا زیادی همه‌چی رو گفته؟ کار رو دقیق‌تر کن.
- محتوا درسته ولی شکل یا اندازه‌ش نه؟ قالب رو بگو.
مرور درس
- پرامپت قوی به چهار سؤال جواب می‌ده: کی جواب بده (نقش)، موقعیت چیه (زمینه)، کار چیه (کار)، چه شکلی باشه (قالب).
- نقش سبک و تمرکز رو هدایت می‌کنه. دانش یا دقت اضافه نمی‌کنه.
- کار یعنی یه فعل به‌اضافه‌ی یه خط پایان، و قالب ارزون‌ترین تکه برای اضافه کردنه.
- وقتی جواب ناامیدت کرد، تکه‌ی جاافتاده رو پیدا کن و اضافه‌ش کن.