پث‌وایز

تغییرات اقلیمی به زبان سادهدرس ۱۰ از ۱۲

گذار به انرژی پاک

چرا بهای انرژی خورشیدی و بادی با سرعتی شگفت‌آور سقوط کرد، چرا موتورهای برقی بسیار کمتر از موتورهای احتراقی انرژی تلف می‌کنند، و بخش‌های دشوار این گذار در کجا نهفته است.

چیزی که از این درس می‌بری

  • هزینهٔ انرژی خورشیدی حدود ۸۵٪، انرژی بادی ۵۵٪ و باتری‌های ذخیره‌ساز ۸۵٪ در طول دههٔ ۲۰۱۰ سقوط کرد.
  • راهبرد بنیادین: پاک‌سازی شبکهٔ برق، برقی‌سازی بخش‌های مصرف‌کنندهٔ سوخت، و کاهش هدررفت با بهره‌وری انرژی.
  • موتورهای الکتریکی و پمپ‌های حرارتی راندمانی به‌مراتب بالاتر از موتورهای احتراقی دارند و حتی پیش از پاک‌سازی کامل شبکه نیز کاهش انتشارات را رقم می‌زنند.
فهرست این درس۶
  1. انرژی خورشیدی و بادی: ارزان‌تر و سریع‌تر از پیش‌بینی‌ها
  2. پاک‌سازی شبکهٔ برق، و سپس برقی‌سازی همه‌چیز
  3. انتقال گرما به‌جای سوزاندن سوخت برای تولید آن
  4. پاک‌ترین کیلووات‌ساعت انرژی، همان است که هرگز مصرف نمی‌شود
  5. چالش‌ها و بخش‌های دشوار گذار انرژی
  6. مرور و جمع‌بندی درس

۰۱سقوط تاریخی قیمت‌ها

انرژی خورشیدی و بادی: ارزان‌تر و سریع‌تر از پیش‌بینی‌ها

طبق گزارش رسمی IPCC، بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۹، هزینهٔ تمام‌شدهٔ برق تولیدی از نیروگاه‌های خورشیدی حدود ۸۵٪، از نیروگاه‌های بادی حدود ۵۵٪ و بهای باتری‌های لیتیوم-یون حدود ۸۵٪ افت کرد. امروزه در بسیاری از نقاط جهان، احداث مزارع خورشیدی و بادی جدید اقتصادی‌ترین و ارزان‌ترین روش برای تولید کیلووات‌ساعت برق به شمار می‌رود.

کشورهای کمربند آفتابی، از جمله ایران با پهنه‌های کویری وسیع و تابش سالانهٔ کم‌نظیر، از غنی‌ترین و مستعدترین کانون‌های توسعهٔ انرژی خورشیدی در جهان به شمار می‌روند.

خودت رو امتحان کنسؤال ۱ از ۴

لیلا عضو شورای شهری در منطقه‌ای پرآفتاب است. یکی از همکاران او پیشنهاد احداث نیروگاه خورشیدی را به این بهانه که گزارشی در سال ۲۰۱۲ آن را بسیار غیراقتصادی دانسته بود، رد می‌کند. لیلا چه پیشنهادی باید ارائه دهد؟

  1. پذیرش یافته‌های آن گزارش، زیرا هزینه‌های فناوری‌های حوزهٔ انرژی در مقیاس یک دهه تغییر بنیادینی نمی‌کنند
  2. صرف‌نظر از انرژی خورشیدی، زیرا پنل‌ها در اقلیم‌های بسیار گرم بازدهی خود را از دست می‌دهند
  3. به‌روزرسانی و محاسبهٔ مجدد هزینه‌ها بر پایهٔ قیمت‌های کنونی بازار جهانی
  4. تأمل برای چند سال آینده تا زمانی که بهای احداث سامانه‌های خورشیدی به صفر برسد
جواب رو ببین

به‌روزرسانی و محاسبهٔ مجدد هزینه‌ها بر پایهٔ قیمت‌های کنونی بازار جهانی

درست است. هزینهٔ تمام‌شدهٔ انرژی خورشیدی تنها در طول دههٔ ۲۰۱۰ حدود ۸۵٪ سقوط کرد؛ بنابراین هرگونه مقایسه یا ارزیابی اقتصادی مربوط به سال ۲۰۱۲ بکلی منسوخ و بی‌اعتبار است.

۰۲دو گام راهبردی

پاک‌سازی شبکهٔ برق، و سپس برقی‌سازی همه‌چیز

ستون فقرات تقریباً تمامی نقشه‌های راه کربن‌زدایی بر دو پایه استوار است: گام نخست، پاک‌سازی شبکهٔ تولید برق از طریق توسعهٔ مزارع خورشیدی، بادی، برق‌آبی و سایر منابع تجدیدپذیر. گام دوم، برقی‌سازی (Electrification) بخش‌هایی که اکنون سوخت‌های فسیلی را مستقیماً می‌سوزانند: ناوگان حمل‌ونقل، سیستم‌های گرمایش ساختمان‌ها و فرآیندهای صنعتی متوسط. هر یک از این دو گام، ارزش و بازدهی گام دیگر را مضاعف می‌سازد.

یک اتوبوس برقی متصل به شبکهٔ برقی که عمدتاً با زغال‌سنگ کار می‌کند گامی مثبت اما محدود است؛ اما همان اتوبوس متصل به شبکه‌ای که با انرژی باد و خورشید تغذیه می‌شود، جهشی عظیم در کاهش آلایندگی به بار می‌آورد و با پاک‌تر شدن سالانهٔ شبکه، خودبه‌خود پاک‌تر کار می‌کند.

مثال

خودروی بنزینی: ۷ لیتر سوخت در هر ۱۰۰ کیلومتر
انرژی شیمیایی نهفته در ۱ لیتر بنزین ≈ ۹ کیلووات‌ساعت
۷ × ۹ = انرژی مصرفی در ۱۰۰ کیلومتر

خودروی برقی: حدود ۱۵ تا ۲۰ کیلووات‌ساعت در ۱۰۰ کیلومتر

خروجی

خودروی بنزینی ≈ ۶۳ کیلووات‌ساعت در ۱۰۰ کیلومتر
خودروی برقی   ≈ ۱۵ تا ۲۰ کیلووات‌ساعت در ۱۰۰ کیلومتر
← خودروی برقی تنها حدود یک‌سوم تا یک‌چهارم خودروی بنزینی انرژی مصرف می‌کند!

بیش از دو سوم انرژی در موتورهای درون‌سوز بنزینی به‌شکل گرمای اتلافی از اگزوز و رادیاتور هدر می‌رود؛ درحالی‌که الکتروموتورها بخش اعظم انرژی الکتریکی را مستقیماً به حرکت مکانیکی تبدیل می‌کنند.

خودت رو امتحان کنسؤال ۲ از ۴

امید می‌گوید: «خرید خودروی برقی در کشوری با شبکهٔ برق گازسوز هیچ مزیت اقلیمی ندارد، زیرا آلایندگی صرفاً از اگزوز خودرو به دودکش نیروگاه منتقل می‌شود.»

  1. درست
  2. نادرست
جواب رو ببین

نادرست

نادرست است. هرچند آلایندگی به نیروگاه منتقل می‌شود، اما از آنجا که راندمان موتور برقی بسیار بالاتر است و در هر کیلومتر انرژی به‌مراتب کمتری تلف می‌کند، مجموع انتشارات چرخهٔ عمر آن در اغلب کشورها حتی با شبکهٔ فسیلی کنونی نیز پایین‌تر از خودروی بنزینی است؛ و با افزودن هر پنل خورشیدی به شبکه، این مزیت پررنگ‌تر می‌شود.

۰۳پمپ‌های حرارتی (Heat Pumps)

انتقال گرما به‌جای سوزاندن سوخت برای تولید آن

یک بخاری گازی با سوزاندن متان شعله و حرارت تولید می‌کند؛ در مقابل، یک پمپ حرارتی با استفاده از برق، گرمای موجود در هوای آزاد بیرون یا پوستهٔ زمین را جمع‌آوری و به درون ساختمان پمپاژ می‌کند (درست مانند یخچالی که در جهت معکوس کار می‌کند). از آنجا که انتقال و جابه‌جایی گرما بسیار کم‌انرژی‌تر از تولید حرارت از صفر است، یک پمپ حرارتی استاندارد به ازای هر ۱ واحد برق مصرفی، بیش از ۳ واحد گرمایش مفید تحویل می‌دهد (راندمان فراتر از ۳۰۰٪).

کولرهای گازی اسپلیت در واقع نوعی پمپ حرارتی یک‌طرفه‌اند؛ و بسیاری از مدل‌های مدرن قابلیت عملکرد معکوس دارند تا در زمستان خانه را با بالاترین راندمان گرم کنند.

۰۴بهره‌وری انرژی

پاک‌ترین کیلووات‌ساعت انرژی، همان است که هرگز مصرف نمی‌شود

دستیابی به همان سطح از رفاه و آسایش با مصرف انرژی کمتر، اغلب کم‌هزینه‌ترین و اقتصادی‌ترین اقدام اقلیمی است. عایق‌کاری استاندارد سقف‌ها و دیوارها و درزبندی اصولی پنجره‌ها نیاز به سرمایش و گرمایش را به نصف می‌رساند. لامپ‌های LED حدود ۷۵ تا ۸۰٪ برق کمتری نسبت به لامپ‌های رشته‌ای مصرف می‌کنند و ارتقای استاندارد لوازم خانگی حجم هنگفتی از بار نیروگاهی را آزاد می‌سازد.

یک واحد مسکونی با عایق‌کاری حرارتی مناسب در گرمای بعدازظهر تابستان خنک می‌ماند؛ در نتیجه کولر آن کمتر روشن می‌شود و فشار وارده بر شبکه در ساعات اوج بار کاهش می‌یابد.

خودت رو امتحان کنسؤال ۳ از ۴

هر اقدام ذیل در کدام‌یک از سه گام راهبردی گذار انرژی جای می‌گیرد؟

پاک‌سازی منابع تولیدبرقی‌سازی تجهیزاتبهره‌وری و کاهش مصرف

  • احداث مزرعهٔ بادی برای جایگزینی نیروگاه فرسودهٔ مازوت‌سوز
  • تعویض بخاری گازی قدیمی با پمپ حرارتی پربازده
  • عایق‌بندی حرارتی سقف و دیوارهای یک مدرسه
  • نصب پنل‌های خورشیدی بر فراز سولهٔ کارخانه‌ها
  • تبدیل ناوگان اتوبوسرانی دیزلی شهر به اتوبوس‌های برقی
  • جایگزینی لامپ‌های قدیمی پرمصرف با چراغ‌های ال‌ای‌دی
جواب رو ببین

پاک‌سازی منابع تولید: احداث مزرعهٔ بادی برای جایگزینی نیروگاه فرسودهٔ مازوت‌سوز, نصب پنل‌های خورشیدی بر فراز سولهٔ کارخانه‌ها

برقی‌سازی تجهیزات: تعویض بخاری گازی قدیمی با پمپ حرارتی پربازده, تبدیل ناوگان اتوبوسرانی دیزلی شهر به اتوبوس‌های برقی

بهره‌وری و کاهش مصرف: عایق‌بندی حرارتی سقف و دیوارهای یک مدرسه, جایگزینی لامپ‌های قدیمی پرمصرف با چراغ‌های ال‌ای‌دی

چالش‌ها و بخش‌های دشوار گذار انرژی

  • تناوب تابش خورشید و وزش باد: پایداری شبکه نیازمند توسعهٔ باتری‌های ذخیره‌ساز، تقویت خطوط انتقال میان‌منطقه‌ای و انعطاف‌پذیری تقاضا در ساعات اوج تولید است.
  • حرارت فوق‌العاده بالا در صنایع سنگین: صنایعی مانند ذوب‌آهن، سیمان و پتروشیمی به دماهای فراتر از ۱۰۰۰ درجه نیاز دارند یا کربن در واکنش شیمیایی بنیادین آن‌ها دخیل است.
  • هوانوردی دوربرد و کشتیرانی اقیانوس‌پیما: چگالی انرژی باتری‌ها هنوز برای حمل بارهای سنگین در مسافت‌های بین‌قاره‌ای بسیار ناکافی است و به سوخت‌های پاک متراکم نیاز دارد.
  • تأمین پایدار مواد اولیه، فلزات معدنی و توسعهٔ عادلانه و پرشتاب زیرساخت‌ها نیازمند سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی کلان است.

خودت رو امتحان کنسؤال ۴ از ۴

سینا در وزارت نیرو فعالیت می‌کند. از او پرسیده می‌شود با فناوری کنونی بشر، کدام‌یک از این فعالیت‌ها برای جایگزینی با باتری الکتریکی از همه دشوارتر است؟ پاسخ صحیح چیست؟

  1. ناوگان اتوبوسرانی شهری با مسیرها و توقف‌های معین روزانه
  2. گرمایش خانگی در طول ماه‌های سرد زمستان
  3. پروازهای مسافربری دوربرد قاره‌پیما
  4. پخت‌وپز روزمره در آشپزخانه‌های خانگی
جواب رو ببین

پروازهای مسافربری دوربرد قاره‌پیما

درست است. چگالی ذخیرهٔ انرژی در باتری‌ها به ازای هر کیلوگرم، بسیار کمتر از سوخت جت (نفت سفید) است؛ مسئله‌ای که در هواپیماها نقشی مرگ و زندگی دارد، زیرا هواپیما باید وزن سوخت خود را برای هزاران کیلومتر در آسمان حمل کند.

۰۶جمع‌بندی

مرور و جمع‌بندی درس

  • هزینهٔ انرژی خورشیدی حدود ۸۵٪، انرژی بادی ۵۵٪ و باتری‌های ذخیره‌ساز ۸۵٪ در طول دههٔ ۲۰۱۰ سقوط کرد.
  • راهبرد بنیادین: پاک‌سازی شبکهٔ برق، برقی‌سازی بخش‌های مصرف‌کنندهٔ سوخت، و کاهش هدررفت با بهره‌وری انرژی.
  • موتورهای الکتریکی و پمپ‌های حرارتی راندمانی به‌مراتب بالاتر از موتورهای احتراقی دارند و حتی پیش از پاک‌سازی کامل شبکه نیز کاهش انتشارات را رقم می‌زنند.
  • ذخیره‌سازی شبکه‌ای، فرآیندهای صنایع سنگین و پروازها و کشتیرانی‌های دوربرد، چالش‌های اصلی باقی‌مانده در مسیر گذار کامل هستند.

به سبک خودت یادش بگیر.

توی اپ از یادآی بخواه این درس رو ساده‌تر توضیح بده، از زندگی خودت مثال بزنه یا عمیق‌تر بره. بعد یه مسیر کامل دور هدف خودت بساز.

Cafe Bazaar Myket توی اپ شخصی‌سازیش کن