چیزی که از این درس میبری
- کاهش اثرات، گرمایش آینده را در مبدأ مهار میکند؛ سازگاری، آسیبهای ناشی از تغییرات اجتنابناپذیر را میکاهد. هر دو مأموریت ضروریاند.
- سامانههای هشدار سریع، توسعهٔ سایهٔ شهری و پناهگاههای خنک عمومی با هزینهای اندک جانهای بیشماری را نجات میدهند.
- گرمازدگی شدید یک فوریت پزشکی است: تماس فوری با اورژانس و خنکسازی با آب اولویت دارد.
فهرست این درس۸
دو مأموریت مکمل و همزمان
کاهش اثرات (Mitigation)
مهار و کاهش انتشارات برای پیشگیری از شدت گرفتن گرمایش در مبدأ: انرژیهای پاک، بهرهوری، و حفاظت از جنگلها. دستاوردهای آن جهانی است و در افق چند دهه نمایان میشود.
سازگاری اقلیمی (Adaptation)
کاهش آسیبپذیری و خسارات ناشی از دگرگونیهایی که اکنون اجتنابناپذیر شدهاند: سامانههای هشدار سریع، توسعهٔ سایه و خنکسازی، مدیریت هوشمند آب و پرهیز از ساختوساز در پهنههای پرخطر. دستاوردهای آن محلی و غالباً فوری است.
۰۲راهکاری آزموده با نجات هزاران جان
سامانههای هشدار سریع
آگاهی بهموقع از نزدیک شدن طوفان، سیلاب یا موج گرما و آموزش اقدامات حفاظتی به شهروندان، با کمترین هزینه بیشترین جانها را نجات میدهد. در سال ۱۹۷۰، طوفانی سهمگین در پهنهٔ کنونی بنگلادش جان چندصد هزار نفر را گرفت. از آن زمان، این کشور هزاران پناهگاه مقاوم در برابر گردباد احداث کرد و شبکهٔ گستردهای از داوطلبان هشدار سریع محلی تشکیل داد. در نتیجه، طوفانهایی با همان شدت در سالهای بعد تلفاتی بسیار اندک بر جای گذاشتند.
کارایی یک هشدار مشروط به آن است که بهموقع صادر شود، با زبانی ساده و همهفهم به گوش مردم برسد، و مسیرهای امن برای پناهگیری فراهم باشد. آخرین حلقه در زنجیرهٔ هشدار، همسنگ پیشبینی هواشناسی اهمیت دارد.
خودت رو امتحان کنسؤال ۱ از ۴
هر اقدام در کدام دسته جای میگیرد: کاهش اثرات یا سازگاری اقلیمی؟
- نصب پنلهای خورشیدی بر فراز بام یک بیمارستان
- ارسال پیامکهای هشدار زودهنگام سیلاب برای ساکنان حوضهٔ آبریز
- افزایش ارتفاع تراز کف خانهها در پهنههای سیلگیر
- جایگزینی نیروگاه زغالسنگی با یک مزرعهٔ توربین بادی
- احداث آبانبارهای ذخیرهٔ رواناب زمستانه برای مصارف تابستان
- برقیسازی ناوگان اتوبوسرانی شهری
جواب رو ببین
کاهش اثرات (Mitigation): نصب پنلهای خورشیدی بر فراز بام یک بیمارستان, جایگزینی نیروگاه زغالسنگی با یک مزرعهٔ توربین بادی, برقیسازی ناوگان اتوبوسرانی شهری
سازگاری اقلیمی (Adaptation): ارسال پیامکهای هشدار زودهنگام سیلاب برای ساکنان حوضهٔ آبریز, افزایش ارتفاع تراز کف خانهها در پهنههای سیلگیر, احداث آبانبارهای ذخیرهٔ رواناب زمستانه برای مصارف تابستان
۰۳مدیریت گرما در شهرها
خنکسازی پهنههای شهری
امواج گرما از مرگبارترین مخاطرات جوی هستند و بیشترین تلفات را متوجه سالمندان، کارگران پروژههای عمرانی و بیماران مبتلا به عوارض قلبی و تنفسی میسازند. شهرها با کاشت درختان بومی و توسعهٔ سایه، استفاده از «بامهای خنک» با مصالح بازتابندهٔ نور خورشید، ایجاد مراکز خنکسازی و پناهگاههای عمومی، و تدوین طرحهای عملیاتی مواجهه با گرما از شهروندان محافظت میکنند؛ طرحهایی که ساعات فعالیت در فضای باز را به صبح زود منتقل کرده و وضعیت سالمندان تنها را پایش میکنند.
ایستگاه اتوبوسی که زیر سایهٔ یک درخت کهنسال قرار دارد میتواند چندین درجه خنکتر از ایستگاهی فاقد سایبان در آفتاب مستقیم باشد؛ زیرا برگها علاوه بر ایجاد سایه، با تبخیر آب گرما را میزدایند.
برنامهٔ مراقبت فردی در برابر موج گرما
- در طول روز پیوسته و پیش از احساس تشنگی آب بنوشید، و کارهای سنگین در فضای باز را به ساعات نخستین صبح موکول کنید.
- در طول امواج گرما بهطور مرتب جویای احوال سالمندان خانواده و همسایگانی که به تنهایی زندگی میکنند باشید.
- نشانههای هشداردهندهٔ گرمازدگی حاد (Heatstroke) را جدی بگیرید: پوست داغ و بدون تعریق، گیجی و هذیانگویی، لکنت زبان و کاهش سطح هوشیاری. این یک اورژانس واقعی پزشکی است: فوراً با اورژانس تماس بگیرید و همزمان بدن فرد را با آب خنک و جریان باد سرد کنید.
- هرگز کودکان یا حیوانات خانگی را حتی برای چند دقیقه در خودروی پارکشده تنها نگذارید.
خودت رو امتحان کنسؤال ۲ از ۴
در میانهٔ یک موج گرمای شدید، مریم جویای احوال همسایهٔ سالمندش، آقای احمدی (۷۸ساله و تنها) میشود. او گیج به نظر میرسد، پوستش بهشدت داغ است و کلمات را نامفهوم ادا میکند. اقدام حیاتی و صحیح مریم چیست؟
- یک فنجان چای داغ و پررنگ به او بنوشاند و اجازه دهد استراحت کند تا حالش جا بیاید
- تا غروب آفتاب صبر کند تا ببیند آیا با افت دمای هوا علائم خودبهخود برطرف میشوند یا خیر
- فوراً با اورژانس تماس بگیرد و تا رسیدن آمبولانس، با پارچهٔ خیس و آب خنک بدن او را سرد کند
- برای تسکین سردرد به او مسکنهای رایج و مقداری خوراکی شور بدهد
جواب رو ببین
فوراً با اورژانس تماس بگیرد و تا رسیدن آمبولانس، با پارچهٔ خیس و آب خنک بدن او را سرد کند
بله، کاملاً درست است. گیجی، داغی پوست و اختلال تکلم در میانهٔ گرما نشانههای گرمازدگی شدیدند که در صورت تعلل میتواند مرگبار باشد. تماس فوری با اورژانس و آغاز خنکسازی بیدرنگ با آب، تنها راه نجات است.
ناسازگاری یا سازگاری نادرست (Maladaptation)
اقدامی نسنجیده در پاسخ به خطرات اقلیمی که در نهایت اوضاع را وخیمتر میسازد؛ چه برای همان جامعه در آینده، چه برای ساکنان مناطق مجاور، و چه برای کل اقلیم سیاره. این خطا معمولاً بحران امسال را با منتقل کردن هزینهها و خطرات به دیگران یا به نسلهای بعد بهطور موقت میپوشاند.
واکنش یک شهر به بحران کمآبی از طریق حفر چاههای عمیقتر: این اقدام آب لولهکشی را برای تابستان جاری برقرار نگه میدارد، اما با نابودی سریعتر آبخوان، آسیبپذیری شهر را در خشکسالی بعدی چند برابر میکند.
نمونههای رایج سازگاریهای معکوس و نادرست
- احداث دیوارههای ساحلی که احساس امنیت کاذب ایجاد میکنند و سبب هجوم ساختوسازهای انبوه به حریم دریا میشوند؛ امری که در صورت سرریز یک طوفان بیسابقه، خسارات را چندین برابر میکند.
- استفادهٔ بیرویه از کولرهای گازی پرمصرف با برق فسیلی: این اقدام موقتاً فضای داخلی را خنک میکند اما انتشارات را افزایش داده و حرارت اتلافی موتورها خیابانها را داغتر میسازد؛ نوسازی دستگاهها و پاکسازی شبکه این عارضه را مهار میکند.
- احداث سیلبندهای غیراصولی برای حفاظت از یک روستا که جریان سیلاب را با شدت بیشتر به سوی سکونتگاههای پاییندست هدایت میکند.
خودت رو امتحان کنسؤال ۳ از ۴
سازگاری اقلیمی میتواند بهطور کامل جایگزین کاهش انتشارات شود: با احداث دیوارههای ساحلی بلندتر، کولرهای بیشتر و چاههای عمیقتر، میتوان پیامدهای هر میزان از گرمایش جهانی را مدیریت کرد.
- درست
- نادرست
جواب رو ببین
نادرست
نادرست است. گزارش IPCC به صراحت از «محدودیتهای سازگاری» سخن میگوید. برخی از این مرزها وابسته به توان مالی و فناوریاند (مرزهای نرم)، اما برخی دیگر مطلق و فیزیکیاند (مرزهای سخت): صخرههای مرجانی و تحمل فیزیولوژیک بدن انسان در برابر گرمای شرجی نمونههایی از این مرزهای مطلقاند. با هر دهم درجه گرمایش بیشتر، کارایی سازگاری افت کرده و هزینههای آن سرسامآور میشود؛ بنابراین هر دو مأموریت کاهش و سازگاری حیاتیاند.
۰۷عدالت و انصاف اقلیمی
چه کسانی توان سازگاری دارند و چه کسانی محروماند؟
افرادی که در خط مقدم رویارویی با گرما، سیلاب و خشکسالی قرار دارند، معمولاً همان اقشاری هستند که کمترین تمکن مالی را برای تجهیز و سازگاری دارند: کارگران ساختمانی و فصلی، کشاورزان خردهپا و ساکنان سکونتگاههای غیررسمی و حاشیهای. سازگاری اصولی باید حمایت از این گروهها را در اولویت بنشاند. به همین دلیل است که در نشستهای بینالمللی اقلیم، تأمین مالی صندوقهای سازگاری برای کشورهای در حال توسعه یکی از ارکان اصلی عدالت اقلیمی به شمار میرود.
توصیهٔ کلیشهای «در ساعات گرم در منزل زیر کولر گازی بمانید» برای کارگر ساختمانی یا خانوادهای فاقد کولر گرهگشا نیست. ایجاد سایبانهای شهری و برپایی مراکز خنکسازی عمومی راهحلهایی فراگیرتر و عادلانهترند.
خودت رو امتحان کنسؤال ۴ از ۴
هر مخاطرهٔ اقلیمی را به راهکار سازگاری متناسب با آن متصل کنید
- امواج گرمای طولانیتر و سوزانتر
- سیلابهای ناگهانی و طغیان رودخانهها
- افت سطح ایستابی سفرههای زیرزمینی
- پیشروی تراز آب دریا در سواحل پست
جواب رو ببین
- امواج گرمای طولانیتر و سوزانتر → طرح عملیاتی شهری همراه با پناهگاههای خنک عمومی
- سیلابهای ناگهانی و طغیان رودخانهها → سامانهٔ هشدار زودهنگام و منع ساختوساز در حریم مسیل
- افت سطح ایستابی سفرههای زیرزمینی → اعمال سقف قانونی سختگیرانه بر حجم کل پمپاژ چاهها
- پیشروی تراز آب دریا در سواحل پست → احیای جنگلهای مانگرو (حرا) و عقبنشینی هوشمند تأسیسات
۰۸جمعبندی
مرور و جمعبندی درس
- کاهش اثرات، گرمایش آینده را در مبدأ مهار میکند؛ سازگاری، آسیبهای ناشی از تغییرات اجتنابناپذیر را میکاهد. هر دو مأموریت ضروریاند.
- سامانههای هشدار سریع، توسعهٔ سایهٔ شهری و پناهگاههای خنک عمومی با هزینهای اندک جانهای بیشماری را نجات میدهند.
- گرمازدگی شدید یک فوریت پزشکی است: تماس فوری با اورژانس و خنکسازی با آب اولویت دارد.
- مراقب پدیدهٔ «ناسازگاری» باشید: اقداماتی که بحران را صرفاً به مناطق دیگر یا به دوش آیندگان منتقل میکنند.
- سازگاری مرزهای فیزیکی مشخصی دارد و اقشار آسیبپذیر کمترین منابع را در اختیار دارند؛ از این رو کاهش انتشارات همچنان اولویتی غیرقابل جایگزین است.
به سبک خودت یادش بگیر.
توی اپ از یادآی بخواه این درس رو سادهتر توضیح بده، از زندگی خودت مثال بزنه یا عمیقتر بره. بعد یه مسیر کامل دور هدف خودت بساز.