چیزی که از این درس میبری
- سهم مبنا (Serving) مقدار قراردادی روی برچسب است؛ در حالی که پُرس (Portion) همان حجم واقعی مصرفی شماست.
- راهنمای دست: یک کف دست پروتئین، یک مشت غلات، دو مشت سبزیجات، یک بند انگشت شست روغن، و یک گودی دست مغزها.
- یک پُرس میوه یا سبزیجات حدود ۸۰ گرم است؛ سازمان جهانی بهداشت مصرف دستکم ۴۰۰ گرم در روز را توصیه میکند و سیبزمینی در این گروه محاسبه نمیشود.
فهرست این درس۵
تفاوت میان سهم مبنا (Serving) و پُرس مصرفی (Portion)
سهم مبنا (Serving)
مقدار استانداردی که روی برچسب ارزش غذایی درج میشود و توسط تولیدکننده یا مقررات رسمی تعیین شده است تا ارقام جدول مبنای مشخصی داشته باشند؛ مانند «در هر سهم (۳۰ گرم)».
پُرس مصرفی (Portion)
مقداری از غذا که در عمل در بشقاب خود میکشید یا از بسته مصرف میکنید. این مقدار میتواند نصف یک سهم مبنا یا سه برابر آن باشد، و دقیقاً همین میزان واقعی است که مقدار انرژی و مواد مغذی دریافتی شما را مشخص میسازد.
خودت رو امتحان کنسؤال ۱ از ۵
روی یک بسته بیسکویت درج شده است: «هر سهم: ۲ عدد (۲۵ گرم)». آرش هنگام نوشیدن چای ۵ عدد بیسکویت میل میکند. کدام گزاره درست است؟
- پُرس مصرفی آرش ۲ عدد است، زیرا برچسب چنین مقداری را مشخص کرده است
- سهم مبنای برچسب ۲ عدد است؛ پُرس مصرفی واقعی آرش ۵ عدد بوده، یعنی او حدود دو و نیم سهم دریافت کرده است
- سهم مبنا و پُرس مصرفی کاملاً هممعنی هستند و تفاوتی میان آنها وجود ندارد
- برچسب محصول نادرست است، زیرا آرش ۵ عدد بیسکویت مصرف کرده است
جواب رو ببین
سهم مبنای برچسب ۲ عدد است؛ پُرس مصرفی واقعی آرش ۵ عدد بوده، یعنی او حدود دو و نیم سهم دریافت کرده است
کاملاً درست است. سهم مبنا رقمی ثابت روی بستهبندی است؛ اما پُرس مصرفی همان مقداری است که آرش در عمل خورده است. پنج بیسکویت معادل دو و نیم سهم مبناست، بنابراین ارقام جدول ارزش غذایی باید در ۲٫۵ ضرب شوند.
راهنمای دست: ابزاری بصری و تقریبی که با جثه و ابعاد بدن خودتان همخوانی دارد، نه یک اندازهگیری آزمایشگاهی.
| گروه غذایی | معیار دست | مقدار تقریبی |
|---|---|---|
| منابع پروتئینی (مرغ، ماهی، توفو، کباب، تخممرغ) | کف دست شما (ابعاد و ضخامت) | یک پُرس استاندارد |
| برنج پخته، ماکارونی، سیبزمینی | مشت بسته | حدود ۱۵۰ گرم برنج پخته |
| سبزیجات و سالاد | دو مشت بسته یا بیشتر | هرچه بیشتر، مطلوبتر |
| روغن، کره، کرهٔ بادامزمینی | بند انتهای انگشت شست | حدود یک قاشق غذاخوری |
| مغزها، دانهها و میوههای خشک | گودی کف دست | حدود ۳۰ گرم مغز یا آجیل |
۰۲پنج سهم در روز
یک پُرس استاندارد میوه یا سبزیجات حدود ۸۰ گرم است
طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت (WHO) و راهنماهای ملی سلامت، یک پُرس استاندارد میوه یا سبزی حدود ۸۰ گرم وزن دارد: یک عدد سیب یا موز متوسط، یک قاچ خربزه یا طالبی، یک گوجهفرنگی درشت، یا ۳ قاشق غذاخوری سرپر از سبزیجات پخته. WHO مصرف دستکم ۴۰۰ گرم در روز (معادل حدود ۵ پُرس) را توصیه میکند. سیبزمینی و سایر ریشههای نشاستهای در این شمارش قرار نمیگیرند؛ جایگاه آنها در بشقاب، در دستهٔ غلات و نان و برنج است.
یک نمونه برای دستیابی به این هدف: یک موز در صبحانه، سالاد خیار و گوجهفرنگی در ناهار، ۳ قاشق سبزیجات پخته در وعدهٔ شام، و یک پرتقال به همراه مقداری انگور به عنوان میانوعده.
خودت رو امتحان کنسؤال ۲ از ۵
هر گروه غذایی را به اندازهٔ متناسب آن در راهنمای دست وصل کنید.
- سینهٔ مرغ کبابی
- برنج پخته
- سالاد و سبزیجات پخته
- روغن زیتون برای طبخ
- گردو و بادام
جواب رو ببین
- سینهٔ مرغ کبابی → کف دست
- برنج پخته → یک مشت بسته
- سالاد و سبزیجات پخته → دو مشت بسته یا بیشتر
- روغن زیتون برای طبخ → بند انگشت شست
- گردو و بادام → گودی کف دست
خودت رو امتحان کنسؤال ۳ از ۵
آیا این مورد یک پُرس استاندارد میوه و سبزیجات (حدود ۸۰ گرم) به شمار میآید؟
- یک عدد سیب متوسط
- یک عدد سیبزمینی آبپز
- ۳ قاشق غذاخوری سرپر هویج پخته
- یک بشقاب سیبزمینی سرخکرده
- یک کاسه سالاد خیار و گوجهفرنگی (حدود ۸۰ گرم)
- چند برش نازک گوجهفرنگی درون ساندویچ (حدود ۱۵ گرم)
جواب رو ببین
یک پُرس استاندارد محسوب میشود: یک عدد سیب متوسط, ۳ قاشق غذاخوری سرپر هویج پخته, یک کاسه سالاد خیار و گوجهفرنگی (حدود ۸۰ گرم)
محسوب نمیشود: یک عدد سیبزمینی آبپز, یک بشقاب سیبزمینی سرخکرده, چند برش نازک گوجهفرنگی درون ساندویچ (حدود ۱۵ گرم)
مثال
برنج سفید پخته (تخمین تقریبی انرژی):
یک مشت بسته ≈ ۱۵۰ گرم ≈ ۲۰۰ کیلوکالری
دیس پر از برنج (۲ برابر) ≈ ۳۰۰ گرم ≈ ۴۰۰ کیلوکالری
دیس پر از برنج (۳ برابر) ≈ ۴۵۰ گرم ≈ ۶۰۰ کیلوکالری
بشقاب بازطراحیشده و متعادل:
۱ مشت بسته برنج
+ سالاد و سبزیخوردن فراوان (دو مشت یا بیشتر)
+ خورش کمروغن یا حبوبات (یک کف دست منبع پروتئین)همان غذای اصیل با همان عطر و طعم، بدون آنکه برنج تمام فضای بشقاب را اشغال کند.این ارقام تقریبی هستند و برحسب رقم برنج و میزان روغن مصرفی تغییر میکنند. هدف، وسواس در شمارش کالری نیست؛ بلکه توجه به این واقعیت است که دیسهای رستورانی یا مهمانی معمولاً پیش از افزودن هر مادهٔ دیگر، حاوی دو تا سه مشت برنج هستند.
خودت رو امتحان کنسؤال ۴ از ۵
ندا بشقابهای بزرگ شام را با بشقابهای متوسط جایگزین کرده و به جای قرار دادن دیس بزرگ غذا وسط سفره، غذا را مستقیم از روی اجاق در بشقابها میکشد. محتملترین پیامد چیست؟
- هیچ تغییری رخ نمیدهد؛ انسانها همواره دقیقاً به اندازهٔ نیاز فیزیولوژیک خود غذا میخورند
- او احتمالاً مقدار کمتری غذا میکشد و مصرف میکند، بدون آنکه احساس گرسنگی بیشتری داشته باشد
- او احساس گرسنگی شدیدی خواهد کرد و ساعتی بعد غذای بسیار بیشتری میخورد
- اندازهٔ ظروف صرفاً بر رفتار غذایی کودکان اثرگذار است
جواب رو ببین
او احتمالاً مقدار کمتری غذا میکشد و مصرف میکند، بدون آنکه احساس گرسنگی بیشتری داشته باشد
کاملاً درست است. استفاده از بشقابهای کوچکتر و کشیدن غذا از روی اجاق به جای سر میز، از مؤثرترین و آسانترین روشها برای کاهش نامحسوس حجم غذا بدون احساس محرومیت است. در این شیوه کشیدن غذای بیشتر ممنوع نیست، بلکه از رفتاری ناخودآگاه به انتخابی آگاهانه بدل میشود.
۰۳آهستهتر غذا بخورید
پیام فیزیولوژیک سیری با تأخیر به مغز میرسد
ارسال سیگنالهای هورمونی و عصبی از معده و دستگاه گوارش به مغز زمانبر است؛ این بازه معمولاً حدود ۲۰ دقیقه تخمین زده میشود. سریع غذا خوردن موجب میشود فرد پیش از دریافت پیام سیری بشقاب اول، بشقاب دوم را نیز تمام کند. استفاده از مقیاس گرسنگی ۱ تا ۱۰ راهنمای کارآمدی است: عدد ۱ نشانگر گرسنگی مفرط و افت توان، و عدد ۱۰ نشانگر سیری آزاردهنده و سنگینی معده است. نقطهٔ ایدئال، آغاز صرف غذا در سطح ۳ یا ۴ (گرسنگی ملایم و کنترلشده) و توقف در سطح ۶ یا ۷ (احساس رضایت و سیری دلپذیر) است.
صرفنظر کردن از وعدهٔ ناهار و رسیدن به زمان شام در نقطهٔ ۱ مقیاس، باعث پرخوری ناخواسته و بلعیدن دو بشقاب کامل میشود. مصرف یک میانوعدهٔ سبک در عصرگاه آرامش وعدهٔ شام را حفظ میکند.
۰۴قدمبهقدم
چهار عادت رفتاری برای تنظیم خودکار سهم غذا
- همواره غذا را در بشقاب بکشید
سهم خود را از قابلمه یا پاکت برداشته و بسته را کنار بگذارید. غذا خوردن مستقیم از بسته یا جعبه نقطهٔ پایان مشخصی ندارد.
- چیدمان بشقاب بر مبنای راهنمای دست
یک مشت برنج یا نان، یک کف دست منبع پروتئینی، و پر کردن نیمی از بشقاب با سبزیجات و سالاد.
- قرار دادن قاشق و چنگال روی میز میان لقمهها
خوب جویدن و مکثهای کوتاه، ریتم غذا خوردن را آهسته میکند تا پیامهای سیری به موقع به مغز برسند.
- مکث چند دقیقهای پیش از کشیدن سهم مجدد
پس از پایان بشقاب چند دقیقه صبر کنید. اگر پس از این درنگ همچنان گرسنه بودید غذا بکشید؛ در بیشتر مواقع درمییابید که کاملاً سیر شدهاید.
خودت رو امتحان کنسؤال ۵ از ۵
اگر بلافاصله پس از تمام کردن بشقابی که ظرف مدت ۵ دقیقه خوردهاید احساس گرسنگی کنید، بیتردید باید بشقاب دوم را بکشید.
- درست
- نادرست
جواب رو ببین
نادرست
نادرست است. رسیدن پیام فیزیولوژیک سیری به مغز به حدود ۲۰ دقیقه زمان نیاز دارد. ابتدا چند دقیقه درنگ کنید و آب بنوشید؛ اگر پس از گذشت این زمان هنوز احساس گرسنگی وجود داشت، دریافت مقدار بیشتر کاملاً مجاز است.
۰۵جمعبندی
مرور درس
- سهم مبنا (Serving) مقدار قراردادی روی برچسب است؛ در حالی که پُرس (Portion) همان حجم واقعی مصرفی شماست.
- راهنمای دست: یک کف دست پروتئین، یک مشت غلات، دو مشت سبزیجات، یک بند انگشت شست روغن، و یک گودی دست مغزها.
- یک پُرس میوه یا سبزیجات حدود ۸۰ گرم است؛ سازمان جهانی بهداشت مصرف دستکم ۴۰۰ گرم در روز را توصیه میکند و سیبزمینی در این گروه محاسبه نمیشود.
- بشقابها و بستهبندیهای بزرگتر افراد را ناخودآگاه به پرخوری سوق میدهند؛ غذا را از روی اجاق درون بشقاب بکشید.
- سیگنال سیری با تأخیر آشکار میشود: آرام غذا بخورید، در گرسنگی متوسط آغاز کنید و پیش از کشیدن غذای دوم چند دقیقه درنگ نمایید.
به سبک خودت یادش بگیر.
توی اپ از یادآی بخواه این درس رو سادهتر توضیح بده، از زندگی خودت مثال بزنه یا عمیقتر بره. بعد یه مسیر کامل دور هدف خودت بساز.