چیزی که از این درس میبری
- بازی کردن عبارت است از «تلاش داوطلبانه برای غلبه بر موانع غیرضروری» (برنارد سوتس، ۱۹۷۸). قوانین همواره مسیر آسان را بهعمد مسدود میکنند.
- هر بازی از چهار رکن بنیادین تشکیل میشود: هدف، قوانین، بازخورد و چالش. بازی تتریس را میتوان در چهار سطر بهطور کامل تعریف کرد.
- هدف و قوانین، یک اسباببازی را به بازی ساختاریافته بدل میسازند: یک توپ ساده با وضع قاعدهٔ شمارش مهارها به یک بازی واقعی تبدیل میشود.
فهرست این درس۶
بازی کردن
برنارد سوتس (Bernard Suits)، فیلسوف نامدار، در کتاب مشهور خود ملخ: بازی، زندگی و آرمانشهر (The Grasshopper)، بازی کردن را «تلاش داوطلبانه برای غلبه بر موانع غیرضروری» تعریف میکند. داوطلبانه: زیرا هیچ جبر بیرونی در کار نیست. غیرضروری: زیرا همواره راهکاری سادهتر و کارآمدتر برای رسیدن به نتیجه وجود دارد، اما قواعد بازی صریحاً پیمودن آن راه آسان را منع میکنند. این منع و محدودیت، کاستیِ بازی نیست؛ بلکه عین بازی و تمام هویت آن است.
در مسابقهٔ دوِ ۱۰۰ متر، هدف رسیدن به خط پایان است. بهرهگیری از دوچرخه شما را بسیار سریعتر به مقصد میرساند، اما در آن صورت ماهیت مسابقه دویدن از میان رفته است.
خودت رو امتحان کنسؤال ۱ از ۵
قوانین اصولی و کارآمد، بازی را عمداً دشوارتر از حد معمول و ضروری طراحی میکنند.
- درست
- نادرست
جواب رو ببین
درست
صحیح است. جانمایهٔ استدلال برنارد سوتس دقیقاً همین است: قواعد بازی مسیر آسان را مسدود میکنند و لذتِ اصیلِ بازی، برآمده از چالشِ غلبه بر موانع ساختگیِ برآمده از همان قوانین است. اگر در گلف حمل توپ با دست مجاز بود، این فعالیت صرفاً به یک پیادهروی کوتاه بدل میشد، نه یک بازی هیجانانگیز.
۰۲چهار رکن بنیادین
شناسنامهٔ هر بازی: چهار مؤلفهٔ مشترک
چنانچه هر بازی را کالبدشکافی کنید، چهار مؤلفهٔ بنیادین در آن خواهید یافت (برگرفته از طبقهبندی مشهور جین مکگونیگال، طراح و پژوهشگر بازی در سال ۲۰۱۱):
- هدف (Goal): دستاوردی که بازیکن در پی تحقق آن است؛ همچون چیدن مهرهها در یک ردیف، رسیدن به پرچم پایان مرحله، یا عبور دادن توپ از خط دروازه.
- قوانین (Rules): مرزهای اعمال مجاز و نامجاز در جریان بازی. این قواعدند که موانع ساختگی را پدید میآورند.
- بازخورد (Feedback): سازوکاری که وضعیت پیشرفت بازیکن را به او گزارش میدهد؛ نظیر جدول امتیازات، نوار سلامت، جلوهٔ صوتی پیروزی یا قرار گرفتن بینقص یک قطعه در جای خود.
- چالش (Challenge): عدم قطعیت پیامد که بر مهارت و تصمیمات بازیکن استوار است. اگر پیروزی تضمینشده و قطعی باشد، بازی ماهیت جذاب خود را از دست میدهد.
در فوتبال: هدف، به ثمر رساندن گل بیشتر نسبت به تیم حریف است. قوانین، لمس توپ با دست را برای اکثر بازیکنان ممنوع میسازند. بازخورد، در تابلوی نتایج و خروش تماشاگران متبلور است. چالش نیز در رقابت با تیمی نهفته است که با تمام توان میکوشد مانع شما شود.
مثال
کالبدشکافی بازی تتریس (Tetris، محصول ۱۹۸۴)
هدف: بقا تا بیشترین زمان ممکن و کسب بیشترین امتیاز
قوانین: سقوط هفت قطعهٔ هندسی متشکل از چهار مربع
امکان جابهجایی و چرخش قطعات حین سقوط، بدون امکان توقف
بازخورد: حذف ردیفهای کاملشده، افزایش امتیاز و ارتقای سطح بازی
چالش: افزایش پیوسته و فزایندهٔ سرعت سقوط قطعاتتنها در چهار سطر، شالوده و اسکلت کل بازی تبیین میشود؛
بدون حتی یک کلمه اشاره به تنوع رنگها، گرافیک بصری یا موسیقی متن.تلاش کنید همین الگوی چهارسطری را برای هر بازی مورد علاقهٔ خود پیاده کنید. چنانچه پر کردن سطری برایتان دشوار بود، نشاندهندهٔ همان کانونی است که شایستهٔ تأمل عمیق طراحی است.
خودت رو امتحان کنسؤال ۲ از ۵
بازی سوپر ماریو (Super Mario Bros.، ۱۹۸۵): هر بخش از بازی را در دستهٔ مناسب خود قرار دهید
- رسیدن به پرچم برافراشته در انتهای هر مرحله
- برخورد از طرفین با دشمنان منجر به آسیبدیدگی شخصیت میشود
- طنینانداز شدن جلوهٔ صوتی ویژه به هنگام جمعآوری هر سکه
- ناممکن بودن بازگشت به سمت چپ فراتر از لبهٔ کادر تصویر
- شمارش معکوس زمانسنج تعبیهشده در بالای صفحهٔ نمایش
- پریدن بر روی سر دشمنان موجب نابودی آنها میشود
جواب رو ببین
هدف: رسیدن به پرچم برافراشته در انتهای هر مرحله
قانون: برخورد از طرفین با دشمنان منجر به آسیبدیدگی شخصیت میشود, ناممکن بودن بازگشت به سمت چپ فراتر از لبهٔ کادر تصویر, پریدن بر روی سر دشمنان موجب نابودی آنها میشود
بازخورد: طنینانداز شدن جلوهٔ صوتی ویژه به هنگام جمعآوری هر سکه, شمارش معکوس زمانسنج تعبیهشده در بالای صفحهٔ نمایش
تفاوت میان اسباببازی و بازی هدفمند
اسباببازی · یک توپ ساده
میتوان آن را پرتاب کرد، به زمین کوبید، یا غلطاند. در اینجا پتانسیل بالایی برای بازیگوشی و سرگرمی آزادانه وجود دارد، اما هیچ هدف مشخص، قانون مدون یا سازوکار برد و باختی حاکم نیست. شما در هر لحظه آزادید هر رفتاری انجام دهید.
بازی با قاعده · همان توپ
یک شرط ساده اضافه کنید: «نگذارید توپ به زمین بیفتد و شمار ضربات پیدرپی را بشمارید». اکنون شما یک هدف دارید (افزایش رکورد ضربات)، یک قانون (ممنوعیت تماس توپ با زمین)، یک بازخورد (شمارش عددی ضربات) و یک چالش جدی (امکان سقوط توپ). هدف و قانون، بازیگوشی آزاد را به یک بازی واقعی ارتقا میدهند.
خودت رو امتحان کنسؤال ۳ از ۵
نیما یک توپ پلاستیکی ساده و برادری خردسال دارد که دچار بیحوصلگی شده است. کدام تغییر، این توپ را رسماً به یک «بازی» بدل میسازد؟
- رنگآمیزی توپ با رنگهای جذابتر و درخشانتر
- خرید یک توپ دیگر با اندازهٔ بزرگتر
- تعیین این قاعده: «توپ را به دیوار بکوب و در بازگشت بگیر؛ بشمار چند بار بدون خطا موفق میشوی»
- پخش موسیقی شاد در پسزمینه در حین پاسکاری توپ
جواب رو ببین
تعیین این قاعده: «توپ را به دیوار بکوب و در بازگشت بگیر؛ بشمار چند بار بدون خطا موفق میشوی»
بله. افزودن شرط دریافت و شمارش ضربات، یک هدف مشخص (افزایش رکورد)، یک قانون محدودکننده (دریافت توپ پس از برخورد به دیوار)، بازخورد عددی (تعداد مهارها) و چالش مهارتی (قطع شدن روند با یک خطا) پدید میآورد.
۰۴زوال جذابیت چالش
دوز (تیکتکتو): یک بازی «حلشده»
بازی دوز واجد هدفی روشن (ایجاد یک خط سهتایی)، قوانینی بسیار شفاف (نوبتگیری متناوب، ثبت یک علامت در هر دور) و بازخوردی آنی (چیدمان روی صفحه) است. با این حال، اگر هر دو بازیکن بهترین حرکات ممکن را بشناسند، بازی همواره به تساوی ختم میشود. در این حالت، پیامد بازی کاملاً قطعی و پیشبینیپذیر شده و عنصر چالش نابود میشود. به همین دلیل کودکان شیفتهٔ آن هستند، اما بزرگسالان بهندرت رغبتی به تکرار آن نشان میدهند.
بازیهایی که بهترین شیوهٔ بازی در آنها کاملاً کشف شده و همواره نتیجهای یکسان تولید میکند، در دانش طراحی بازی «حلشده» (Solved Games) نامیده میشوند. در نقطهٔ مقابل، شطرنج هرگز حل نشده است: تنوع استراتژیها آنقدر بیپایان است که پس از قرنها همچنان چالشی بکر باقی مانده است.
خودت رو امتحان کنسؤال ۴ از ۵
چرا بزرگسالان بهندرت با یکدیگر به بازی دوز (تیکتکتو) میپردازند؟
- بهخاطر سپردن قوانین و راهبردهای آن بیش از حد دشوار است
- با اجرای بازی بهینه، نتیجه همواره به تساوی میانجامد و عملاً هیچ چالشی باقی نمیماند
- این بازی فاقد یک هدف نهایی مشخص است
- هیچ بازخوردی دربارهٔ میزان برتری یا پیشرفت هر بازیکن ارائه نمیدهد
جواب رو ببین
با اجرای بازی بهینه، نتیجه همواره به تساوی میانجامد و عملاً هیچ چالشی باقی نمیماند
کاملاً درست است. هدف، قوانین و بازخورد همگی همچنان پابرجا هستند؛ آنچه مفقود شده «چالش» است: با آگاهی هر دو بازیکن از بهترین تصمیمات، فرجام بازی همواره تساوی حتمی خواهد بود.
خودت رو امتحان کنسؤال ۵ از ۵
- دو دوست با یک دست شطرنج فانتزی جدید که مهرههای آن به شکل حیوانات کارتونی طراحی شده بازی میکنند. پس از لحظاتی خنده و شگفتی، روند بازی را دقیقاً مشابه شطرنج استاندارد ادامه میدهند.
- دو دوست بر روی همان صفحهٔ شطرنج چوبی همیشگی خود بازی میکنند، اما توافق میکنند که پیادهها (سربازها) مجاز باشند یک خانه نیز به سمت عقب حرکت کنند. هر دوی آنان ناچار میشوند تمام استراتژیها و محاسبات خود را از نو بازآرایی کنند.
در کدام حالت، با یک بازی حقیقتاً متفاوت مواجه هستیم و چرا؟
- حالت نخست؛ زیرا شکل ظاهری مهرهها بهطور بنیادین دگرگون شده است
- حالت دوم؛ زیرا یکی از قوانین تغییر کرده و به تبع آن ماهیت تصمیمگیریها و انتخابها دگرگون شده است
- هیچکدام؛ زیرا صفحه و ابعاد صفحه در هر دو حالت یکسان است
- هر دو به یک اندازه؛ زیرا هرگونه نوآوری موجب خلق یک بازی جدید میشود
جواب رو ببین
حالت دوم؛ زیرا یکی از قوانین تغییر کرده و به تبع آن ماهیت تصمیمگیریها و انتخابها دگرگون شده است
دقیقاً همینطور است. مهرههای کارتونی صرفاً جلوهٔ بصری را تغییر دادند بدون آنکه کوچکترین تصمیمی را دگرگون سازند. اما تغییر یک قانون ساده در حرکت پیادهها، بار معنایی تمام حرکات بازی را زیر و رو کرد. قوانین، سازندهٔ هویت اصلی بازی هستند.
۰۵قدمبهقدم
آغاز نگارش دفترچهٔ طراحی بازی
- دفترچهای اختصاصی برای خود برگزینید
چه کاغذی و چه دیجیتال؛ پس از هر درس یادداشتی کوتاه به آن خواهید افزود و در درس پایانی برای ساخت نخستین بازی کاغذی خود از آن بهره خواهید برد.
- یکی از بازیهای محبوب خود را انتخاب کنید
فرقی نمیکند بازی ویدئویی، بازی رومیزی، بازی کارتی دورهمی یا ورزشی تیمی باشد.
- چهار رکن بنیادین آن را در چهار سطر بنویسید
هدف، قوانین، بازخورد و چالش؛ هر یک را صرفاً در یک جملهٔ شفاف و موجز بیان کنید.
- دور سطری که نگارش آن دشوارتر بود خط بکشید
این سطر معمولاً نشاندهندهٔ همان وجهی از بازی است که تاکنون کمتر به ظرایف طراحی آن دقت کرده بودید؛ آن را در طول درسهای آینده مد نظر داشته باشید.
۰۶جمعبندی
مرور درس
- بازی کردن عبارت است از «تلاش داوطلبانه برای غلبه بر موانع غیرضروری» (برنارد سوتس، ۱۹۷۸). قوانین همواره مسیر آسان را بهعمد مسدود میکنند.
- هر بازی از چهار رکن بنیادین تشکیل میشود: هدف، قوانین، بازخورد و چالش. بازی تتریس را میتوان در چهار سطر بهطور کامل تعریف کرد.
- هدف و قوانین، یک اسباببازی را به بازی ساختاریافته بدل میسازند: یک توپ ساده با وضع قاعدهٔ شمارش مهارها به یک بازی واقعی تبدیل میشود.
- هرگاه نتیجهٔ نهایی قطعی و از پیش معین باشد، عنصر چالش زایل میگردد؛ بازی دوز در صورت بازی بهینه همواره به تساوی میرسد.
- قوانین، جوهره و شاکلهٔ اصلی بازی هستند؛ درونمایه و جلوههای دیداری لایهای ثانویه بر فراز آن قواعدند.
- تمرین دفترچه: ارکان چهارگانهٔ بازی محبوب خود را در چهار سطر موجز ثبت و تحلیل کنید.
به سبک خودت یادش بگیر.
توی اپ از یادآی بخواه این درس رو سادهتر توضیح بده، از زندگی خودت مثال بزنه یا عمیقتر بره. بعد یه مسیر کامل دور هدف خودت بساز.