دیافراگم: دهانه‌ی لنز چقدر باز می‌شه (Aperture)
دیافراگم سوراخ قابل تنظیم داخل لنزه. یاد می‌گیری چرا عدد f کوچیک‌تر یعنی دهانه‌ی بزرگ‌تر، چطور هر استاپ کامل نور رو نصف می‌کنه، و چطور همین دهانه روی محو بودن پس‌زمینه هم اثر داره.
داخل لنز
یه دهانه که می‌شه بازتر یا بسته‌ترش کرد
داخل لنز دوربین یه حلقه از تیغه‌های نازک که روی هم افتادن، به اسم عنبیه (iris)، یه دهانه‌ی تقریباً گرد می‌سازه. یه طرف بچرخونیش تیغه‌ها عقب می‌رن و نور بیشتری رد می‌شه؛ طرف دیگه بچرخونی میان جلو و دهانه رو تنگ می‌کنن. دقیقاً همون کاریه که مردمک چشمت می‌کنه: توی اتاق تاریک گشاد، زیر آفتاب تند یه نقطه‌ی کوچیک.
از یه خیابون آفتابی می‌ری توی یه کافه‌ی کم‌نور و مردمک‌هات توی چند ثانیه گشاد می‌شن که نور بیشتری بیاد تو. لنزی که کامل بازه همین کار رو برای حسگر می‌کنه.
عدد f (f-number)
دیافراگم این‌جوری نوشته می‌شه: f/2، f/4، f/8 و همین‌طور. این عدد از تقسیم فاصله‌ی کانونی لنز بر قطر دهانه به دست میاد، پس مثل یه کسر رفتار می‌کنه: عدد کوچیک‌تر یعنی دهانه‌ی بزرگ‌تر و نور بیشتر. f/2 یعنی کاملاً باز؛ f/16 نزدیک یه سوراخ سوزنیه. این حس برعکس بودن تقریباً همه‌ی تازه‌کارها رو گیج می‌کنه، پس یه بار دیگه بگیم: عدد کوچیک، سوراخ بزرگ.
f/2 مثل ۱/۲ یه پیتزاست، f/16 مثل ۱/۱۶ش. عدد بزرگ‌تر یعنی تیکه‌ی کوچیک‌تر، یعنی دهانه‌ی کوچیک‌تر.
خودت رو امتحان کن
f/16 دهانه‌ی بزرگ‌تری از f/2 داره، چون ۱۶ عدد بزرگ‌تریه.
جواب رو ببین
نادرست
غلطه. عدد f مثل یه کسره، پس عدد بزرگ‌تر یعنی دهانه‌ی کوچیک‌تر. f/2 بازه و کلی نور راه می‌ده؛ f/16 یه سوراخ خیلی ریزه.
استاپ‌های کامل
هر قدم نور رو نصف می‌کنه
عددهایی که روی لنزها و توی تنظیمات می‌بینی استاپ‌های کامل هستن: f/1.4، 2، 2.8، 4، 5.6، 8، 11، 16، 22. هر قدم به سمت راست نور رو نصف می‌کنه. عددها هر بار حدود ×1.4 بزرگ می‌شن، یعنی رادیکال ۲، نه دو برابر، چون نور به مساحت دهانه بستگی داره و مساحت با مجذور پهنا بزرگ می‌شه. یه میون‌بر به‌دردبخور: هر عدد دوم دو برابر می‌شه (2، 4، 8، 16)، و این یعنی دو استاپ.
از f/2 تا f/4 دو قدم توی این سریه، 2 → 2.8 → 4، پس دو استاپ: یه‌چهارم نور.
خودت رو امتحان کن
عکس مینا با f/4 نوردهی درستی داره. فقط دیافراگم رو عوض می‌کنه و می‌ذاره روی f/5.6. نوری که به حسگر می‌رسه چی می‌شه؟
- دو برابر می‌شه، چون 5.6 عدد بزرگ‌تریه
- همون می‌مونه؛ دیافراگم فقط روی محو بودن اثر داره
- نصف می‌شه: f/5.6 یه استاپ کامل کوچیک‌تره
- می‌رسه به حدود ۷۰ درصد، چون ۴ تقسیم بر ۵٫۶ حدود ۰٫۷ می‌شه
جواب رو ببین
نصف می‌شه: f/5.6 یه استاپ کامل کوچیک‌تره
درسته. f/4 تا f/5.6 یه قدم توی سری استاپ‌های کامله، پس نصف نور. اگه چیز دیگه‌ای رو عوض نکنه، عکس یه استاپ تیره‌تر درمیاد.
قدم‌به‌قدم ببین
f/2: یه دهانه‌ی باز دایره‌ی تیره‌ی وسط حلقه‌ی خاکستری همون دیافراگمه که اینجا روی f/2 گذاشته شده. دهانه بازه، پس کلی نور رد می‌شه: ۱۶ نقطه‌ی سمت راست نماینده‌ی نوری هستن که به حسگر می‌رسه.
f/2.8: یه استاپ کوچیک‌تر، نصف نور دیافراگم رو یه استاپ ببند، روی f/2.8. عدد بزرگ‌تر شد، ولی مساحت دهانه نصف شد، پس حالا فقط ۸ نقطه رد می‌شن: نصف نور، که با 1/2 علامت خورده.
f/4: یه‌چهارم نور یه استاپ دیگه، روی f/4، و دهانه باز هم کوچیک‌تر می‌شه: ۴ نقطه، یعنی یه‌چهارم نوری که با f/2 رد می‌شد. خط‌کش پایین استاپ‌های کامل 2، 2.8، 4، 5.6 و 8 رو نشون می‌ده و دور 4 خط کشیده؛ هر قدم به راست نور رو یه بار دیگه نصف می‌کنه.
دهانه پس‌زمینه رو هم تعیین می‌کنه یه آدم که دو بار ازش عکس گرفته شده. با f/2، که سر چپ خط‌کش دورش خط کشیده، آدم واضحه و نورهای پشتش می‌شن دایره‌های بزرگ و نرم. با f/8، که چهار استاپ بسته‌تره، آدم همون‌قدر واضحه ولی پس‌زمینه به شکل نقطه‌های ریز و تیز می‌مونه.
خودت رو امتحان کن
با خط‌کشی که همین الان دیدی، f/2 نور بیشتری راه می‌ده یا f/8، و چقدر بیشتر؟
- f/8، چهار برابر، چون ۸ چهار برابر ۲ ـه
- f/2، ۱۶ برابر: چهار استاپ، که هر کدوم نور رو دو برابر می‌کنه
- f/2، چهار برابر، چون ۸ تقسیم بر ۲ می‌شه ۴
- نورشون یکیه؛ فقط پس‌زمینه عوض می‌شه
جواب رو ببین
f/2، ۱۶ برابر: چهار استاپ، که هر کدوم نور رو دو برابر می‌کنه
درسته. f/2 → 2.8 → 4 → 5.6 → 8 چهار استاپه، و هر استاپ یعنی دو برابر: ۲ × ۲ × ۲ × ۲ = ۱۶ برابر نور با f/2.
کاملاً باز یا بسته‌تر
باز: حدود f/1.8 تا f/2.8
نور بیشتر، و فقط یه برش نازک از صحنه واضحه. پس‌زمینه توی محوی حل می‌شه، و این چشم رو می‌کشه سمت سوژه‌ت.
مناسب برای: پرتره، یه گل تنها، یه بشقاب غذا، اتاق‌های کم‌نور.
بسته: حدود f/8 تا f/11
نور کمتر، و خیلی بیشتری از صحنه از جلو تا عقب واضحه. پس‌زمینه قابل خوندن می‌مونه.
مناسب برای: منظره، نمای شهر، عکس دسته‌جمعی، هر جایی که محیط به اندازه‌ی سوژه مهمه.
خودت رو امتحان کن
رضا روی یه تپه‌ست و می‌خواد همه‌چی واضح باشه، از سنگ‌های جلوی پاش تا قله‌های افق. روی دوربینش کدوم دیافراگم رو انتخاب کنه؟
- f/1.8، که تا جایی که می‌شه نور بیاد تو
- f/2.8، همونی که برای پرتره
- حدود f/8 تا f/11، که خیلی بیشتری از صحنه از جلو تا عقب واضح باشه
- f/22، کوچیک‌ترین دهانه، چون کوچیک‌تر همیشه یعنی واضح‌تر
جواب رو ببین
حدود f/8 تا f/11، که خیلی بیشتری از صحنه از جلو تا عقب واضح باشه
درسته. یه دیافراگم بسته حدود f/8 تا f/11 یه محدوده‌ی عمیق رو واضح نگه می‌داره، و از نرم شدن جزئی‌ای که کوچیک‌ترین دهانه‌ها میارن هم دوره.
گوشی یا دوربین
کی دیافراگم رو کنترل می‌کنه
دوربین: بذارش روی حالت A (نیکون، سونی، فوجی‌فیلم) یا Av (کانن)، یعنی اولویت دیافراگم. تو دیافراگم رو انتخاب می‌کنی، دوربین سرعت شاتر رو انتخاب می‌کنه که نوردهی درست بمونه. یه حالت خوب برای هر روزه. گوشی: بیشتر لنزهای گوشی دیافراگم ثابت دارن، معمولاً حدود f/1.5 تا f/2.2 روی لنز اصلی، پس چیزی برای چرخوندن نیست. گوشی به‌جاش روشنایی رو با سرعت شاتر و ISO کنترل می‌کنه. چند تا گوشی هم هستن که دیافراگمشون قابل تغییره. چون حسگر گوشی خیلی کوچیکه، عکس‌هاش به‌هرحال تقریباً از جلو تا عقب واضحن، و برای همینه که حالت پرتره (Portrait mode) پس‌زمینه‌ی محو رو با نرم‌افزار می‌سازه.
حالت Pro رو روی یه گوشی اندرویدی معمولی باز کنی، ISO، S (شاتر) و فوکوس رو پیدا می‌کنی، و عدد f هم نشون داده می‌شه ولی خاکستری و غیرفعاله.
خودت رو امتحان کن
نیما حالت Pro گوشیش رو باز می‌کنه که برای یه منظره f/8 رو امتحان کنه، ولی نمی‌تونه عدد f رو عوض کنه. چرا؟
- لنز گوشیش دیافراگم ثابت داره، پس به‌جاش سرعت شاتر و ISO رو تنظیم می‌کنه
- حالت Pro دیافراگم رو پنهان می‌کنه تا وقتی که پول ارتقا رو بدی
- دیافراگم فقط توی حالت پرتره کار می‌کنه
- f/8 برای گوشی عدد خیلی کوچیکیه
جواب رو ببین
لنز گوشیش دیافراگم ثابت داره، پس به‌جاش سرعت شاتر و ISO رو تنظیم می‌کنه
درسته. بیشتر لنزهای گوشی یه دهانه‌ی ثابت دارن. خبر خوب برای منظره‌ش: با حسگر کوچیک گوشی، منظره به‌هرحال تقریباً از جلو تا عقب واضحه.
مرور درس
- دیافراگم یه دهانه‌ی قابل تنظیم داخل لنزه، مثل مردمک چشمت.
- عدد f کوچیک‌تر، دهانه‌ی بزرگ‌تر، نور بیشتر: f/2 بازه، f/16 خیلی ریزه.
- استاپ‌های کامل f/1.4، 2، 2.8، 4، 5.6، 8، 11، 16، 22 هستن، و هر قدم به راست نور رو نصف می‌کنه.
- دیافراگم‌های باز (حدود f/1.8 تا f/2.8) پس‌زمینه رو محو می‌کنن؛ بسته‌ها (حدود f/8 تا f/11) چیزهای بیشتری رو واضح نگه می‌دارن.
- روی دوربین، حالت A یا Av بهت اجازه می‌ده دیافراگم رو انتخاب کنی. بیشتر گوشی‌ها دیافراگم ثابت دارن و پس‌زمینه‌ی محو رو با حالت پرتره می‌سازن.