قانون یک‌سوم (Rule of Thirds)
بردن سوژه از وسط کادر سریع‌ترین راهیه که عکس حساب‌شده به نظر بیاد. یاد می‌گیری خطوط شبکه چیه، افق و چشم‌ها رو کجا بذاری، چطور جلوی سوژه‌ای که حرکت می‌کنه یا نگاه می‌کنه جا بذاری، و کِی قانون رو بشکنی.
شبکه
نُه تا خونه و چهار نقطه‌ی قوی
فرض کن دو تا خط افقی و دو تا خط عمودی کادر رو به نُه تا خونه‌ی مساوی تقسیم کردن. اگه سوژه‌ی اصلی رو روی یکی از این خط‌ها بذاری، یا بهتر، روی یکی از چهار تا نقطه‌ی تقاطع، معمولاً از وسط کادر زنده‌تر به نظر میاد، چون چشم یه جایی برای حرکت داره. لازم نیست تصورش کنی: شبکه (grid) رو روشن کن. توی گوشی یه کلید توی تنظیمات دوربینه که معمولاً اسمش Grid یا Grid lines هست؛ توی دوربین هم توی گزینه‌های نمایشگر یا ویزور پیداش می‌کنی. ساده‌ترین عادت ترکیب‌بندیه که وجود داره.
سارا از یه فنجون قهوه روی میز کافه عکس می‌گیره. وسط کادر، شبیه عکس منوئه. وقتی فنجون رو می‌بره روی تقاطع پایین سمت راست و لبه‌ی میز ازش دور می‌شه، عکس کم‌کم شبیه یه لحظه می‌شه.
خودت رو امتحان کن
رضا تازه شبکه رو توی گوشیش روشن کرده. قوی‌ترین جاها برای گذاشتن سوژه کجان؟
- دقیقاً توی خونه‌ی وسط
- روی چهار نقطه‌ای که خط‌های شبکه همدیگه رو قطع می‌کنن
- چسبیده به لبه‌های کادر
- توی چهار گوشه‌ی کادر
جواب رو ببین
روی چهار نقطه‌ای که خط‌های شبکه همدیگه رو قطع می‌کنن
درسته. چهار نقطه‌ی تقاطع همون نقطه‌های قوی کلاسیکن. سوژه اونجا حس می‌ده عمداً گذاشته شده، و بقیه‌ی کادر به چشم جا می‌ده که حرکت کنه.
افق و چشم‌ها
افق رو روی یک‌سوم بذار، نه وسط
افق هم یه خطه، پس جاش روی یکی از خط‌های شبکه‌ست. وقتی آسمون قسمت جذابه، مثل غروب یا ابرهای پرحرکت، افق رو روی یک‌سوم پایینی بذار؛ وقتی زمین یا آب جذابه، مثل ساحل، دشت گل یا دریاچه‌ی موج‌دار، روی یک‌سوم بالایی. اگه کادر رو دقیقاً نصف کنی معمولاً حس بلاتکلیفی می‌ده، مگه اینکه قرینگی کامل بخوای، مثل یه انعکاس. افق رو صاف نگه دار: خیلی از گوشی‌ها وقتی شبکه روشنه یه خط تراز کوچیک نشون می‌دن. توی پرتره‌ی نزدیک هم همین فکر باعث می‌شه چشم‌ها تقریباً روی خط یک‌سوم بالایی بیفتن.
یه ساحل موقع غروب با یه دریای خاکستری ساده: افق پایین، تا دوسوم کادر آسمون نارنجی باشه. همون ساحل ظهر با آب فیروزه‌ای و آسمون کم‌رنگ: افق بالا، تا جا به آب برسه.
خودت رو امتحان کن
مینا روی پشت‌بومه. آسمون غروب فوق‌العاده‌ست و تنها چیزی که زیر افق دیده می‌شه یه پارکینگ ساده‌ست. افق کجا باید باشه؟
- دقیقاً وسط کادر، که همه‌چیز متعادل بمونه
- روی خط یک‌سوم بالایی
- روی خط یک‌سوم پایینی
- فرقی نمی‌کنه، فقط خورشید توی کادر باشه
جواب رو ببین
روی خط یک‌سوم پایینی
درسته. آسمون قسمت جذابه، پس افق می‌ره پایین و دوسوم کادر مال آسمون می‌شه. پارکینگ هم می‌شه یه نوار باریک.
قدم‌به‌قدم ببین
درخت وسط، افق وسط یه درخت تنها توی دشت: افق کادر رو دقیقاً نصف کرده و درخت درست وسط ایستاده. مرتبه، ولی ساکنه: چشم وسط کادر فرود میاد و جای دیگه‌ای برای رفتن نداره.
شبکه ظاهر می‌شه: نُه خونه، چهار تقاطع حالا دو خط افقی و دو خط عمودی کادر رو به نُه خونه‌ی مساوی تقسیم کردن. چهار نقطه‌ی نارنجی که خط‌ها همدیگه رو قطع می‌کنن، جاهای قوی برای سوژه‌ان. درخت و افق هنوز تکون نخوردن و همون وسط موندن.
افق می‌ره روی یک‌سوم پایین، درخت روی یه تقاطع افق سُر می‌خوره پایین و می‌شینه روی خط پایینی شبکه، پس حالا آسمون دوسوم کادر رو پر کرده. درخت می‌ره روی خط سمت راست و تاج گردش روی تقاطع بالا سمت راست قرار می‌گیره. همون درخت و همون دشت، ولی حالا عکس جا برای نفس کشیدن داره و چشم یه مسیری برای حرکت.
جلوی سوژه جا بذار، نه پشتش درخت محو می‌شه و شبکه می‌مونه. یه آدم که داره راه می‌ره روی خط سمت چپ ایستاده و رو به راسته، و یه فلش آبی به فضای بازِ جلوش اشاره می‌کنه. نسخه‌ی کم‌رنگی که به لبه‌ی راست چسبیده و رو به بیرون کادره خط خورده: جلوی سوژه‌ای که حرکت می‌کنه یا نگاه می‌کنه جا بذار، نه پشتش.
خودت رو امتحان کن
توی فریم آخر، چرا روی آدمک کم‌رنگِ لبه‌ی راست خط کشیده شده؟
- چون خیلی کوچیکه و درست دیده نمی‌شه
- چون روی هیچ خطی از شبکه نیست
- چون رو به بیرون کادره و جلوش هیچ جایی نیست، برای همین عکس تنگ به نظر میاد
- چون آدم‌ها همیشه باید وسط کادر باشن
جواب رو ببین
چون رو به بیرون کادره و جلوش هیچ جایی نیست، برای همین عکس تنگ به نظر میاد
درسته. داره مستقیم از عکس بیرون می‌ره و همه‌ی فضای خالی پشتشه. چشم جهتش رو دنبال می‌کنه و از لبه‌ی کادر می‌افته بیرون.
فضای جلو (Lead room)
فضای خالی‌ای که جلوی سوژه‌ای که داره حرکت می‌کنه یا یه جایی رو نگاه می‌کنه می‌ذاری؛ بهش فضای نگاه (looking room) هم می‌گن. اینکه جلوی سوژه بیشتر از پشتش جا باشه طبیعی به نظر میاد، چون چشم بیننده همون جهتی رو دنبال می‌کنه که سوژه داره می‌ره یا نگاه می‌کنه.
یه دوچرخه‌سوار که از چپ به راست می‌ره، روی یک‌سوم چپ قرار می‌گیره و جاده‌ی باز جلوش سمت راسته. کسی که از پنجره بیرون رو نگاه می‌کنه، سمتی قرار می‌گیره که نگاهش یه جایی برای نشستن داشته باشه.
یک‌سوم یا وسط؟
از یک‌سوم استفاده کن
بیشتر صحنه‌های روزمره: منظره، یه آدم توی یه جا، هر چیزی که حرکت می‌کنه یا به یه طرف نگاه می‌کنه، صحنه‌های خیابونی. قرار دادن سوژه کنار وسط به‌علاوه‌ی فضای جلو، به عکس جهت و جا می‌ده.
عمداً وسط بذار
قرینگی قوی: انعکاس توی آب ساکن، یه در یا پل که از روبه‌رو دیده می‌شه، صورتی که مستقیم به لنز نگاه می‌کنه، یا یه عکس خیلی ساده و مینیمال. اینجا خودِ وسط بودن حرف اصلیه، پس تا آخرش برو و دقیق وسط بذار.
خودت رو امتحان کن
نیما با گوشیش بیرونه. برای هر عکس، از یک‌سوم استفاده می‌کنی یا سوژه رو وسط می‌ذاری؟
- کوهی که کامل توی یه دریاچه‌ی آروم افتاده
- یه دوچرخه‌سوار که از عرض کادر رد می‌شه
- یه در چوبی قدیمی، از روبه‌رو
- یه درخت تنها توی یه دشت وسیع
- دوستی که داره به دریا نگاه می‌کنه
- صورتی که مستقیم به لنز نگاه می‌کنه
جواب رو ببین
یک‌سوم: یه دوچرخه‌سوار که از عرض کادر رد می‌شه, یه درخت تنها توی یه دشت وسیع, دوستی که داره به دریا نگاه می‌کنه
وسط: کوهی که کامل توی یه دریاچه‌ی آروم افتاده, یه در چوبی قدیمی، از روبه‌رو, صورتی که مستقیم به لنز نگاه می‌کنه
دفعه‌ی بعد چی کار کنی
- یه بار شبکه رو روشن کن و دیگه خاموشش نکن.
- سوژه رو روی یه خط یا یه تقاطع بذار، نه توی خونه‌ی وسط.
- افق روی یک‌سوم پایینی برای آسمون، روی یک‌سوم بالایی برای زمین یا آب، و همیشه صاف.
- جلوی هر چیزی که حرکت می‌کنه یا نگاه می‌کنه فضای جلو بذار.
- وقتی صحنه قرینه‌ست، عمداً وسط بذار.
خودت رو امتحان کن
- سارا توی پارک از یه نفر که داره می‌دوه عکس می‌گیره. دونده روی خط یک‌سوم چپه، رو به راست می‌ره، و مسیر خالی جلوشه. عکس پر از حرکته.
- یه دقیقه بعد از همون دونده با همون اندازه عکس می‌گیره، ولی این بار دونده لبه‌ی راست کادره، هنوز رو به راست می‌ره، و مسیر خالی پشتشه. عکس تنگ به نظر میاد، انگار داره از عکس می‌ره بیرون.
فرق این دو تا عکس از کجا میاد؟
- عکس دوم نور کمتری داره
- توی اولی فضای خالی جلوی دونده‌ست؛ توی دومی پشتشه
- توی عکس دوم دونده دورتره
- عکس اول با لنز بلندتری گرفته شده
جواب رو ببین
توی اولی فضای خالی جلوی دونده‌ست؛ توی دومی پشتشه
دقیقاً. همون دونده، همون اندازه، همون جهت. فقط فضای جلو عوض شده: جای خالی جلوش بهش یه مقصد می‌ده، جای خالی پشتش باعث می‌شه انگار داره از عکس فرار می‌کنه.
مرور درس
- دو خط از هر طرف کادر رو به نُه خونه تقسیم می‌کنن؛ چهار تقاطع جاهای قوی برای سوژه‌ان.
- شبکه رو توی تنظیمات گوشی یا دوربینت روشن کن و روشن نگهش دار.
- افق روی یک‌سوم پایینی برای نشون دادن آسمون، روی یک‌سوم بالایی برای زمین یا آب، و همیشه صاف.
- جلوی سوژه‌ای که حرکت می‌کنه یا نگاه می‌کنه فضا بذار، نه پشتش.
- برای قرینگی قوی عمداً وسط بذار، و قبل از همه‌ی اینا نزدیک‌تر شو.