فوکوس و عمق میدان (Depth of Field)
فقط یه فاصله واقعاً واضحه؛ عمق میدان یعنی محدوده‌ی قابل‌قبول وضوح دور و بر اون چقدر کشیده می‌شه. یاد می‌گیری فوکوس رو دقیقاً همون جایی بذاری که می‌خوای و پس‌زمینه رو عمداً نرم یا تیز کنی.
یه فاصله
واضح توی یه فاصله، قابل‌قبول دور و برش
لنز هر بار روی یه فاصله فوکوس می‌کنه: یه برش صاف از صحنه، موازی با حسگر. چیزهایی که یه کم نزدیک‌تر یا دورترن هنوز به‌طور قابل‌قبولی واضح به نظر میان، و به این محدوده می‌گن عمق میدان (depth of field یا DoF). بیرون از این محدوده، چیزها کم‌کم محو می‌شن، نه یه‌دفعه. عمق میدان کم یعنی یه محدوده‌ی واضح نازک و یه پس‌زمینه‌ی نرم؛ عمق میدان زیاد یعنی بیشتر صحنه واضح به نظر میاد.
روی دوستت که ۲ متر اون‌طرف‌تره فوکوس کن، گلدونی که کنارشه هم همون‌قدر واضحه. درخت‌هایی که ۲۰ متر پشتشن ممکنه نرم باشن، بسته به تنظیمات.
خودت رو امتحان کن
وقتی لنز روی ۲ متر فوکوس کرده، چیزی که ۲٫۲ متر فاصله داره هم می‌تونه توی عکس واضح به نظر بیاد.
جواب رو ببین
درست
درسته. فقط ۲ متر دقیقاً توی فوکوسه، ولی عمق میدان یه محدوده‌ی وضوح قابل‌قبول دور و بر اونه. اینکه این محدوده چقدر کشیده بشه به دیافراگم، فاصله و لنز بستگی داره.
چهار تا پیچ
چی محدوده‌ی واضح رو نازک‌تر می‌کنه
عمق میدان کم‌تر می‌شه و پس‌زمینه محوتر، وقتی که: از دیافراگم بازتر (عدد f کوچیک‌تر) استفاده کنی؛ به سوژه نزدیک‌تر بشی؛ از فاصله‌ی کانونی بلندتر استفاده کنی (زوم کنی، یا بری روی لنز 2x یا 3x)؛ و مخصوصاً برای محوی پس‌زمینه، فاصله‌ی بیشتری بین سوژه و پس‌زمینه بذاری. برعکسش رو انجام بدی، عمیق‌تر می‌شه. اندازه‌ی حسگر هم مهمه، و برای همینه که حسگر کوچیک گوشی تقریباً همه‌چی رو واضح نگه می‌داره.
یه گل از ۳۰ سانتی‌متری، با f/2.8، و باغ خیلی پشتش: پس‌زمینه کاملاً حل می‌شه. همون گل با f/8 جلوی یه نرده که ۲۰ سانتی‌متر پشتشه: نرده قابل تشخیص می‌مونه.
خودت رو امتحان کن
کدوم تنظیم بیشترین محوی پس‌زمینه رو می‌ده؟
- f/8، سوژه دور، یه دیوار درست پشت سوژه
- f/8، سوژه نزدیک، پس‌زمینه خیلی دور
- f/1.8، سوژه نزدیک، پس‌زمینه خیلی دور
- f/1.8، سوژه دور، یه دیوار درست پشت سوژه
جواب رو ببین
f/1.8، سوژه نزدیک، پس‌زمینه خیلی دور
درسته. دیافراگم باز، سوژه‌ی نزدیک و پس‌زمینه‌ی دور همه یه طرف رو هل می‌دن: یه محدوده‌ی واضح نازک و یه پس‌زمینه که خیلی بیرون از اونه.
قدم‌به‌قدم ببین
لنز روی یه فاصله فوکوس می‌کنه از بغل نگاه می‌کنیم: یه دوربین سمت چپ و سه تا آدم که ۱، ۲ و ۵ متر ازش فاصله دارن. خط عمودی با برچسب AF جاییه که لنز روش فوکوس کرده، یعنی روی آدمی که ۲ متر فاصله داره. لنز هر بار فقط روی یه فاصله فوکوس می‌کنه.
f/8: یه محدوده‌ی واضح عمیق با f/8 نوار سایه‌دار، یعنی عمق میدان، از حدود ۱ متر تا بعد از ۵ متر کشیده می‌شه. هر سه آدم توش ایستادن، پس هر سه واضح به نظر میان، با اینکه لنز هنوز روی ۲ متر فوکوس کرده.
f/1.8: یه برش نازک دور ۲ متر دیافراگم رو باز کن روی f/1.8 و نوار کوچیک می‌شه و فقط یه برش نازک دور ۲ متر می‌مونه. آدمی که روش فوکوس شده واضح می‌مونه، ولی آدم‌های ۱ و ۵ متری نرم و محو می‌شن.
نزدیک‌تر شو: برش باز هم نازک‌تر می‌شه هنوز با f/1.8، دوربین جلو می‌ره تا نیم متری سوژه، و آدمی که ۱ متر فاصله داشت از تصویر بیرون می‌افته. از جای جدید که اندازه بگیری، سوژه ۰٫۵ متر و آدم عقبی ۳٫۵ متر فاصله دارن. نوار واضح حالا یه باریکه‌ست و آدم عقبی از قبل هم محوتره: نزدیک‌تر شدن محدوده‌ی واضح رو نازک‌تر و پس‌زمینه رو نرم‌تر می‌کنه.
خودت رو امتحان کن
بین قاب سوم و چهارم، دیافراگم روی f/1.8 موند. چی باعث شد نوار واضح نازک‌تر و آدم عقبی محوتر بشه؟
- لنز خودش رفت روی یه عدد f کوچیک‌تر
- دوربین خیلی به سوژه نزدیک‌تر شد
- آدم عقبی رفت عقب‌تر
- فوکوس از سوژه رفت روی آدم عقبی
جواب رو ببین
دوربین خیلی به سوژه نزدیک‌تر شد
درسته. هیچی جز فاصله‌ی دوربین تا سوژه عوض نشد، از ۲ متر به ۰٫۵ متر. فقط نزدیک‌تر بودن سوژه کافیه که محدوده‌ی واضح نازک‌تر و پس‌زمینه نرم‌تر بشه.
فوکوس رو همون‌جا بذار که می‌خوای
فوکوس خودکار، ضربه زدن و قفل کردن
فوکوس تکی (AF-S، یا One-Shot توی کانن) یه بار فوکوس می‌کنه و قفل می‌شه: برای سوژه‌های ثابت. فوکوس پیوسته (AF-C، یا AI Servo) با حرکت سوژه مدام خودش رو تنظیم می‌کنه: برای بچه‌ها، حیوون‌های خونگی و ورزش. بیشتر گوشی‌ها و دوربین‌های امروزی صورت و چشم رو هم تشخیص می‌دن. گوشی: روی جایی که فوکوس می‌خوای بزن؛ برای قفل AE/AF انگشتت رو نگه دار که وقتی کادر رو عوض می‌کنی همون‌جا بمونه. دوربین: نقطه‌ی فوکوس رو انتخاب کن، یا فوکوس کن و دوباره کادر ببند (focus and recompose): دکمه رو روی سوژه تا نصفه فشار بده، نگهش دار، کادر رو عوض کن، بعد کامل فشار بده. این برای بیشتر عکس‌ها جواب می‌ده، ولی با دیافراگم خیلی باز و از فاصله‌ی نزدیک ممکنه یه کم خطا بره. برای آدم‌ها، روی نزدیک‌ترین چشم فوکوس کن: اگه چشم‌ها واضح باشن، کل پرتره واضح به نظر میاد.
دوست سارا یه کم مورب نسبت به دوربین نشسته. سارا روی چشمی که به لنز نزدیک‌تره می‌زنه، و حتی با f/1.8 پرتره تیز و واضح به نظر میاد.
خودت رو امتحان کن
کدوم حالت فوکوس خودکار به هر سوژه میاد؟
- گربه‌ای که روی مبل خوابیده
- بچه‌ای که داره تاب می‌خوره
- یه ساختمون قدیمی اون‌ور میدون
- سگی که داره به سمتت می‌دوه
- دوستی که برای پرتره بی‌حرکت نشسته
- دوچرخه‌سواری که با سرعت رد می‌شه
جواب رو ببین
فوکوس تکی (AF-S): گربه‌ای که روی مبل خوابیده, یه ساختمون قدیمی اون‌ور میدون, دوستی که برای پرتره بی‌حرکت نشسته
فوکوس پیوسته (AF-C): بچه‌ای که داره تاب می‌خوره, سگی که داره به سمتت می‌دوه, دوچرخه‌سواری که با سرعت رد می‌شه
وقتی خراب می‌شه
حالت پرتره، و خطاهای رایج
حالت پرتره (Portrait mode) روی گوشی عمق رو اندازه می‌گیره و پس‌زمینه رو با نرم‌افزار محو می‌کنه. معمولاً باورپذیره، ولی ممکنه دور مو، عینک و فاصله‌ی بین دست و بدن اشتباه کنه، پس لبه‌ها رو چک کن؛ خیلی از گوشی‌ها اجازه می‌دن بعداً میزان محوی رو تنظیم کنی. خطاهای رایج فوکوس: دوربین روی پس‌زمینه قفل کرده چون صحنه شلوغه یا سوژه وسط نیست؛ سوژه نزدیک‌تر از حداقل فاصله‌ی فوکوس لنزه، پس هیچی نمی‌تونه واضح باشه؛ یا عکس به خاطر لرزش «نرمه» (درس ۳)، اصلاً ربطی به فوکوس نداره.
عکس حالت پرتره‌ی مینا عالی به نظر میاد تا وقتی که زومش می‌کنه: یه تار مو همراه پس‌زمینه محو شده. شدت محوی رو توی ویرایش کم می‌کنه و دوباره طبیعی به نظر میاد.
خودت رو امتحان کن
توی یه دورهمی خانوادگی، رضا از هشت نفر توی دو ردیف با f/2.8 عکس می‌گیره. ردیف جلو واضحه؛ ردیف عقب محو. راه حل چیه؟
- سرعت شاتر سریع‌تر
- ISO رو بالا ببره
- نزدیک‌تر بره که صورت‌ها بزرگ‌تر بشن
- دیافراگم بسته‌تر، حدود f/5.6 تا f/8، یا یه کم عقب‌تر بره
جواب رو ببین
دیافراگم بسته‌تر، حدود f/5.6 تا f/8، یا یه کم عقب‌تر بره
درسته. با f/2.8 محدوده‌ی واضح برای جا دادن هر دو ردیف خیلی نازک بود. بستن تا حدود f/5.6 تا f/8، یا عقب رفتن، اون‌قدر عمیقش می‌کنه که همه جا بشن.
خودت رو امتحان کن
نیما دوستش رو یه طرف کادر می‌ذاره، و هر بار که کادر رو یه کم جابه‌جا می‌کنه، گوشیش دوباره روی دیوار شلوغ پشتش فوکوس می‌کنه. چی بیشتر از همه کمک می‌کنه؟
- روی دوستش بزنه و برای قفل AE/AF انگشتش رو نگه داره، بعد کادر رو عوض کنه
- خطوط شبکه (grid) رو روشن کنه
- بره روی لنز فوق‌عریض 0.5x
- اسلایدر نوردهی رو ببره بالا
جواب رو ببین
روی دوستش بزنه و برای قفل AE/AF انگشتش رو نگه داره، بعد کادر رو عوض کنه
درسته. ضربه زدن به گوشی می‌گه چی مهمه، و قفل با نگه داشتن انگشت، فوکوس و نوردهی رو همون‌جا نگه می‌داره تا کادر رو جابه‌جا کنه.
مرور درس
- لنز روی یه فاصله فوکوس می‌کنه؛ عمق میدان محدوده‌ی وضوح قابل‌قبول دور و بر اونه.
- دیافراگم بازتر، سوژه‌ی نزدیک‌تر، فاصله‌ی کانونی بلندتر و پس‌زمینه‌ی دور همه یعنی پس‌زمینه‌ی محوتر.
- محدوده‌ی واضح معمولاً پشت نقطه‌ی فوکوس بیشتر از جلوش کشیده می‌شه، تقریباً یک‌سوم جلو و دوسوم پشت.
- فوکوس تکی برای سوژه‌های ثابت، فوکوس پیوسته برای سوژه‌های متحرک؛ برای آدم‌ها روی نزدیک‌ترین چشم فوکوس کن.
- روی گوشی بزن و انگشتت رو برای قفل AE/AF نگه دار. لبه‌های حالت پرتره رو دور مو و عینک چک کن.