ISO و مثلث نوردهی (Exposure Triangle)
ISO عکس رو بعد از اینکه نور وارد شد روشن‌تر می‌کنه، به قیمت دونه‌دونه شدن. یاد می‌گیری دیافراگم، سرعت شاتر و ISO چطور استاپ‌ها رو با هم عوض می‌کنن، و چطور تصمیم بگیری از کدوم بگذری.
ISO
اینکه سیگنال حسگر بعد از جمع شدن نور چقدر تقویت بشه. قدم‌های معمولش ISO 100، 200، 400، 800، 1600، 3200 هستن، و هر دو برابر شدن یعنی یه استاپ روشن‌تر. برخلاف دیافراگم و سرعت شاتر، ISO هیچ نور بیشتری وارد نمی‌کنه؛ فقط صدای همون نوری رو که داری بلندتر می‌کنه.
ISO 100 تا ISO 400 دو بار دو برابر شدنه، 100 → 200 → 400، پس عکس با همون نور دو استاپ روشن‌تر درمیاد.
خودت رو امتحان کن
رضا ISO رو از 400 می‌بره روی 1600. عکس چند استاپ روشن‌تر می‌شه؟
- یه استاپ
- دو استاپ: 400 → 800 → 1600
- چهار استاپ، چون 1600 چهار برابر 400 ـه
- هزار و دویست استاپ، یعنی فاصله‌ی دو عدد
جواب رو ببین
دو استاپ: 400 → 800 → 1600
درسته. هر دو برابر شدن یه استاپه: 400 تا 800 یکی، 800 تا 1600 دومی. چهار برابر روشنایی، یعنی دو استاپ.
هزینه‌ش
نویز: دونه‌هایی که با ISO بالا میان
ISO رو ببری بالا، نویز (noise) بیشتری می‌گیری: دونه‌های ریز، لکه‌های رنگی پراکنده و از دست رفتن جزئیات ظریف، که بیشتر از همه توی سایه‌ها و قسمت‌های یک‌دست مثل آسمون یا دیوار پیداست. اگه دقیق بگیم، بیشترش از این میاد که نور خیلی کمی به حسگر رسیده، و ISO روشنش می‌کنه که ببینیش. حسگرهای کوچیک گوشی زودتر از حسگرهای بزرگ‌تر دوربین نویزی می‌شن، برای همین گوشی‌ها با پردازش تمیزش می‌کنن، که ممکنه صورت‌ها و بافت‌ها رو یه کم لک‌لکی و شبیه آبرنگ کنه.
یه عکس کنسرت با ISO 3200 خواننده رو واضح نشون می‌ده، ولی صحنه‌ی تاریک پشتش پر از نقطه‌های رنگی ریزه.
تصویر کلی
مثلث نوردهی
دیافراگم، سرعت شاتر و ISO هر سه روشنایی رو عوض می‌کنن، همه با استاپ، پس می‌تونن جای همدیگه رو بگیرن. چیزی که فرقشون می‌ذاره عارضه‌ی جانبی هر کدومه: دیافراگم عمق میدان رو عوض می‌کنه (چقدر از صحنه واضحه)، سرعت شاتر محوی حرکت و لرزش رو، ISO نویز رو. درست کردن روشنایی آسونه؛ مهارت واقعی اینه که تصمیم بگیری برای همین عکس با کدوم عارضه می‌تونی کنار بیای.
برای یه بچه‌ی در حال حرکت توی یه راهروی کم‌نور نمی‌تونی محوی رو قبول کنی، و دیافراگم گوشی رو هم نمی‌تونی بازتر کنی. عارضه‌ای که قبول می‌کنی دونه‌دونه شدنه: ISO رو ببر بالا.
خودت رو امتحان کن
هر کنترل رو به عارضه‌ی جانبی‌ش وصل کن
جواب رو ببین
- دیافراگم → چقدر از صحنه از جلو تا عقب واضحه
- سرعت شاتر → محوی حرکت و لرزش دوربین
- ISO → نویز: دونه‌دونه شدن و نقطه‌های رنگی
قدم‌به‌قدم ببین
سه کنترل، یه روشنایی گوشه‌های مثلث سه تا کنترل هستن: A یعنی دیافراگم، روی f/4؛ S یعنی سرعت شاتر، روی 1/250؛ و ISO روی 400. نوار وسط روشنایی‌ای رو نشون می‌ده که این سه‌تا با هم می‌سازن، 0 EV: یه نوردهی درست.
یه استاپ باز کن، یه استاپ کوتاه کن دیافراگم رو یه استاپ باز کن روی f/2.8، که با +1 علامت خورده، و زمان رو نصف کن روی 1/500، که با −1 علامت خورده. یه استاپ گرفتی و یکی پس دادی، پس نوار روی 0 EV می‌مونه: همون روشنایی، حالا با پس‌زمینه‌ی محوتر و شاتر سریع‌تر.
توی اتاق کم‌نور، ISO هزینه‌ی سرعت رو می‌ده حالا برو توی یه اتاق کم‌نور، با همون f/2.8. با ISO 400 باید شاتر رو بذاری روی 1/30، که برای عکس گرفتن با دست خیلی کنده، برای همین با یه خط لرزون خط خورده. به‌جاش ISO رو دو استاپ ببر بالا روی 1600، و شاتر می‌تونه روی 1/125 بمونه، یعنی دو استاپ سریع‌تر از 1/30، و نوار هنوز روی 0 EV ـه.
قیمت ISO: نویز کنار مثلث دو تا تیکه‌ی کوچیک از یه سطح یک‌دست ظاهر می‌شن. با ISO 100 صافه؛ با ISO 3200 پر از نقطه‌های ریزه. این قیمت بالا بردن ISO ـه: هر چی عدد بالاتر بره دونه و لکه‌ی رنگی بیشتر، که بیشتر از همه توی سایه‌ها و قسمت‌های یک‌دست پیداست.
خودت رو امتحان کن
سارا با f/4، 1/250، ISO 400 یه نوردهی درست داره. برای پس‌زمینه‌ی محوتر می‌ره روی f/2.8 و ISO رو روی 400 نگه می‌داره. کدوم سرعت شاتر همون روشنایی رو نگه می‌داره؟
- 1/125
- 1/250
- 1/1000
- 1/500
جواب رو ببین
1/500
درسته. f/4 به f/2.8 یه استاپ نور بیشتر راه می‌ده، پس با نصف کردن زمان یه استاپ پس می‌ده: از 1/250 به 1/500. دقیقاً همون حرکتی که توی قاب دوم دیدی.
Start: f/4 1/250 ISO 400 → 0 EV
Option A: aperture +1 → f/2.8
shutter −1 → 1/500
Option B: shutter −1 → 1/500
ISO +1 → ISO 800f/4 1/250 ISO 400 same brightness
f/2.8 1/500 ISO 400 same brightness, softer background
f/4 1/500 ISO 800 same brightness, a little more grainبا استاپ بشمر. یه کنترل رو چند استاپ ببر بالا و یکی دیگه رو همون‌قدر بیار پایین، روشنایی عوض نمی‌شه. فقط عارضه‌های جانبی عوض می‌شن: گزینه‌ی A پس‌زمینه‌ی نرم‌تر می‌ده، گزینه‌ی B یه کم دونه‌ی بیشتر.
خودت رو امتحان کن
عکس‌هایی که مینا توی یه جشن تولد داخل خونه با ISO 100 گرفته، همه از لرزش محو دراومدن. انتخاب بهتر چیه؟
- ISO رو ببره بالا، مثلاً روی 1600، که شاتر به اندازه‌ی کافی سریع باشه؛ یه کم دونه از محوی بهتره
- ISO 100 رو نگه داره و شاتر رو کندتر هم بکنه که نور بیشتری بیاد تو
- ISO 100 رو نگه داره و عکس‌های محو رو بعداً توی یه اپ روشن کنه
- فلاش رو خاموش کنه و صبر کنه اتاق روشن‌تر بشه
جواب رو ببین
ISO رو ببره بالا، مثلاً روی 1600، که شاتر به اندازه‌ی کافی سریع باشه؛ یه کم دونه از محوی بهتره
درسته. با ISO 100 دوربین مجبور بوده زمان شاتر طولانی بذاره که نور کافی بگیره، و لرزش از همین اومده. بالا بردن ISO به اندازه‌ی چند استاپ اجازه می‌ده شاتر سریع‌تر بشه؛ یه کم دونه خیلی بهتر از یه صورت محوه.
چطور تصمیم بگیری
از چیزی شروع کن که از همه مهم‌تره
سوژه حرکت می‌کنه؟ اول سرعت شاتر رو انتخاب کن. پس‌زمینه‌ی نرم می‌خوای، یا همه‌چی واضح؟ اول دیافراگم رو انتخاب کن. بعد پایین‌ترین ISO ای رو بذار که بهت اجازه‌ی این کار رو می‌ده. حالت‌های دوربین هم همین منطق رو دارن: P دیافراگم و شاتر هر دو رو برات انتخاب می‌کنه؛ A/Av بهت اجازه می‌ده دیافراگم رو انتخاب کنی؛ S/Tv شاتر رو؛ M هر سه‌تا رو، و یه نورسنج با ± نشون می‌ده چقدر از نوردهی درست فاصله داری. Auto ISO با یه سقف مشخص، مثلاً 3200، یه همراه خوب هر روزه برای M یا A ـه. حالت Pro گوشی معمولاً فقط ISO و S (شاتر) رو با یه نورسنج ± بهت می‌ده، چون دیافراگم ثابته.
نیما برای مسابقه‌ی فوتبال پسرش از حالت S با 1/1000 و Auto ISO با سقف 3200 استفاده می‌کنه: دوربین دیافراگم و ISO رو پیدا می‌کنه، و هر ضربه به توپ ثابت و واضح درمیاد.
خودت رو امتحان کن
رضا دوربینش رو بعد از کنسرت دیشب روی ISO 3200 جا گذاشته. این برای عکس‌های امروزش توی ساحل آفتابی مشکلی نیست، چون دوربین خودش یه شاتر سریع‌تر انتخاب می‌کنه.
جواب رو ببین
نادرست
غلطه. همه‌ی عکس‌های ساحل بی‌دلیل دونه‌دونه می‌شن، و زیر آفتاب خیلی تند حتی ممکنه دوربین سرعت شاتر سریع‌تری نداشته باشه و عکس پرنور بشه. اول هر بیرون رفتن ISO رو چک کن؛ توی روشنایی روز معمولاً ISO 100 تا 200 کافیه.
مرور درس
- ISO سیگنال رو تقویت می‌کنه؛ هر دو برابر شدن (100، 200، 400 ...) یه استاپ روشن‌تره.
- هزینه‌ش نویزه، یعنی دونه و لکه‌های رنگی، که بیشتر توی سایه‌ها و قسمت‌های یک‌دست پیداست.
- دیافراگم، سرعت شاتر و ISO همه روشنایی رو با استاپ جابه‌جا می‌کنن؛ عارضه‌هاشون عمق میدان، محوی و نویزه.
- نوردهی‌های معادل: یه کنترل رو چند استاپ ببر بالا و یکی دیگه رو همون‌قدر بیار پایین.
- اول کنترلی رو انتخاب کن که از همه مهم‌تره، بعد پایین‌ترین ISO ای که جواب می‌ده. یه کم دونه از یه عکس محو بهتره.