چیزی که از این درس میبری
- نور سخت حاصل منبع نوری کوچک یا بسیار دور است؛ نور نرم از منبعی با ابعاد نسبی بزرگ ساطع میشود.
- آفتاب ظهر مستقیم و تند است؛ از سایهٔ باز، ابرهای گذرنده یا سوژههایی با بافتهای گرافیکی بهره ببرید.
- ساعت طلایی (حوالی طلوع و غروب) نوری گرم، مایل و سایههایی کشیده و زیبا میآفریند.
فهرست این درس۵
۰۱نور سخت و نور نرم
اندازهٔ نسبی منبع نور، عامل تعیینکننده است
نور سخت (Hard Light) از منبعی ساطع میشود که در مقایسه با ابعاد سوژه کوچک است یا به دلیل فاصلهٔ بسیار دور کوچک دیده میشود: خورشید مستقیم در روزی صاف و آفتابی، لامپی بدون حباب، یا فلاش مستقیم گوشی. این نور سایههایی تیره، کنتراست شدید و لبههایی تیز پدید میآورد. نور نرم (Soft Light) از منبعی ساطع میشود که نسبت به سوژه ابعاد بزرگی دارد: آسمانی پوشیده از ابر، پنجرهای قدی و بزرگ، یا سایهٔ باز. در این حالت نور همزمان از زوایای گوناگون میتابد، بنابراین سایهها ملایم و لبههایشان محو و تدریجی هستند. خورشید جرمی غولپیکر است، اما فاصلهٔ نجومی آن با زمین سبب میشود نقطهای بسیار کوچک در آسمان به نظر برسد؛ به همین دلیل تابش مستقیم آن نوری سخت تولید میکند.
دست خود را در زیر تابش مستقیم آفتاب بالای میز نگه دارید: سایهای کاملاً سیاه با لبههای تیز تشکیل میشود. همان کار را کنار پنجرهای بزرگ رو به شمال انجام دهید: سایهای محو، ملایم و کمرنگ پدید میآید.
خودت رو امتحان کنسؤال ۱ از ۵
کدام عامل سبب میشود نور حاصل، نوری نرم و لطیف باشد؟
- بزرگ بودن منبع نور نسبت به ابعاد سوژه؛ مانند آسمانی پوشیده از ابر یا پنجرهای وسیع
- شدت تابش و روشنایی فوقالعاده زیاد منبع نور
- بسیار کوچک بودن و نزدیکی بیش از حد منبع نور به سوژه
- تابش مستقیم نور از روبهروی سوژه
جواب رو ببین
بزرگ بودن منبع نور نسبت به ابعاد سوژه؛ مانند آسمانی پوشیده از ابر یا پنجرهای وسیع
درست است. منبع نوری وسیع پرتوهای خود را همزمان از جهات متعددی میتاباند، در نتیجه لبههای سایهها نرم و محو میشوند. شدت روشنایی به تنهایی این ویژگی را رقم نمیزند.
۰۲تابش نیمروزی
آفتاب ظهر: نوری مستقیم، تند و سخت
در میانهٔ روز، خورشید در بالاترین نقطهٔ آسمان قرار دارد و نوری کاملاً سخت میتاباند: سایههای تند زیر چشمها، بینی و چانه، چشمان جمعشدهٔ افراد، و آسمانی آنچنان درخشان که سنسور قادر به ثبت همزمان جزئیات آن و سایهها نیست. گزینههای هوشمندانهای پیش رو دارید: سوژه را به سایهٔ باز (Open Shade) منتقل کنید؛ سایهای که جلویش آسمان باز باشد (مانند زیر درختان لبهٔ پارک یا در پناه دیوار یک ساختمان). میتوانید منتظر عبور تکهای ابر از برابر خورشید بمانید، یا از سوژههایی عکاسی کنید که ذاتاً با نور سخت زیباترند: خطوط گرافیکی سایهها، سازههای معماری و تضادهای تند رنگی.
دوستان رضا در میدانی آفتابی در ظهر چشمان خود را تنگ کردهاند. او آنها را چند گام به عقب و در سایهٔ ساختمانی رو به فضای باز میدان میبرد: چروک چشمها برطرف میشود و سایههای تیرهٔ زیر چشم کاملاً محو میگردند.
خودت رو امتحان کنسؤال ۲ از ۵
ظهر یک روز کاملاً آفتابی و صاف بهترین زمان برای ثبت عکسهای پرتره است، زیرا حداکثر میزان نور در محیط وجود دارد.
- درست
- نادرست
جواب رو ببین
نادرست
نادرست است. هرچند نور فراوانی در فضا هست، اما این نور سخت و عمودی است و سایههای ناخوشایندی زیر بینی و چشمها پدید میآورد و سوژه چشمانش را جمع میکند. نور بیشتر لزوماً نور باکیفیتتر نیست. سایهٔ باز، آسمان ابری یا ساعات پایانی روز چهره را بسیار دلنشینتر ثبت میکنند.
قدمبهقدم ببین

۱/۴ساعت ۱۲:۰۰: خورشید در بالاترین نقطه و تابش نور سخت در ساعت ۱۲:۰۰ خورشید در اوج کمان حرکتی خود و درست بالای سر سوژه قرار دارد و تنها سایهای کوچک و تیره زیر پای او میاندازد. چنین نور مستقیمی سایههایی سخت و زننده زیر چشمها و بینی ایجاد میکند.

۲/۴ساعت ۱۸:۳۰: نور گرم و مایل در ساعت طلایی در ساعت ۱۸:۳۰ خورشید به زاویهٔ حدود ۱۰ درجهای بالای افق فرود آمده و رنگ آسمان به نارنجی گرم گراییده است. سایهٔ سوژه امتدادی کشیده بر زمین یافته است. در ساعات پایانی روز، نور مایل، ملایم و گرم است و سایههایی چشمنواز خلق میکند.

۳/۴ساعت ۱۸:۳۰: تابش خورشید از پشت سر سوژه (نور پسزمینه) همچنان در ساعت ۱۸:۳۰، خورشید در همان ارتفاع قرار دارد اما این بار مستقیماً در پشت سر سوژه واقع شده و سایه به سمت دوربین میافتد. خطوط محیطی موها و بدن درخششی طلایی میگیرند در حالی که چهره در تاریکی فرو میرود. در نور از پشت (Backlight)، شما انتخاب میکنید: نوردهی را بر چهره تنظیم کنید یا طرحی ضدنور (Silhouette) بسازید.

۴/۴ساعت ۲۰:۱۵: ساعت آبی در ساعت ۲۰:۱۵ خورشید غروب کرده، آسمان به رنگ آبی سرمهای و لاجوردی درآمده و تیرهای چراغبرق خیابان درخششی کهربایی دارند. این لحظات، ساعت آبی (Blue Hour) است؛ بازهای استثنایی برای ثبت چشمانداز شبانهٔ شهر، اما با نوری بسیار محدودتر.
خودت رو امتحان کنسؤال ۳ از ۵
مینا قصد دارد مانند فریم پیشین از نورهای شهر در پسزمینهٔ آسمانی به رنگ آبی لاجوردی و عمیق عکاسی کند. چه زمانی باید به محل عکاسی برود؟
- هنگام ظهر، زمانی که آسمان در روشنترین حالت ممکن قرار دارد
- در فاصلهٔ یک ساعت پیش از غروب آفتاب
- در بازهٔ زمانی کوتاه پس از غروب خورشید (حدود ۲۰ تا ۴۰ دقیقه) که خورشید زیر خط افق رفته است
- در نیمههای شب
جواب رو ببین
در بازهٔ زمانی کوتاه پس از غروب خورشید (حدود ۲۰ تا ۴۰ دقیقه) که خورشید زیر خط افق رفته است
درست است. ساعت آبی بازهٔ کوتاهی پس از غروب آفتاب (و پیش از طلوع خورشید) است که خورشید زیر افق رفته اما آسمان هنوز آبی عمیق و لاجوردی است. این فرصت گذراست، بنابراین باید از قبل آماده بود.
ساعت طلایی (Golden Hour)
نخستین ساعت پس از طلوع و واپسین ساعت پیش از غروب آفتاب که خورشید در زاویهای مایل و نزدیک به افق قرار دارد. در این هنگام نور گرم، نرم و مایل است و سایههایی کشیده خلق میکند که بافت اشیا را آشکار ساخته و چهرهها را زیبا و چشمنواز نشان میدهد. مدت زمان آن به موقعیت جغرافیایی و فصل بستگی دارد: در عرضهای جغرافیایی دور از استوا و در زمستانها طولانیتر، و در مناطق استوایی کوتاهتر است.
در تابستان، نیمکت پارکی که در ساعت ۱۳:۰۰ بیروح و تند به نظر میرسد، در ساعت ۱۸:۳۰ با تابش مایل و طلایی خورشید بر پهنهٔ چمنها، جلوهای رویایی و درخشان پیدا میکند.
زاویه و جهت تابش نور
- نور روبهرو (Front Light) (خورشید در پشت سر عکاس): نوری تخت و یکدست، با کمترین سایه و عمق بصری محدود.
- نور جانبی (Side Light): برجستهسازی بافت، پستیبلندیها و حجم چهره یا دیوار.
- نور از پشت (Backlight) (خورشید در پشت سر سوژه): ایجاد هالهٔ درخشان (Rim Light) پیرامون موها و شانهها، یا خلق فرم ضدنور (سیلوئت).
- در شرایط نور از پشت، چهره را لمس کنید تا نوردهی بر آن تنظیم شود یا از جبران نوردهی +1 EV بهره ببرید؛ برای خلق ضدنور، نقطهٔ سنجش نور را روی آسمان قرار دهید.
خودت رو امتحان کنسؤال ۴ از ۵
سارا در برابر غروب درخشان خورشید از نیما عکاسی میکند و تصویر نیما شبیه سایهای کاملاً تاریک در برابر آسمان ثبت میشود. او میخواهد جزئیات چهرهٔ او نمایان شود؛ چه راهکاری باید در پیش بگیرد؟
- کاهش نوردهی تا رنگهای آسمان حفظ شوند
- لمس چهرهٔ نیما روی صفحهٔ نمایش جهت تنظیم نوردهی بر چهره، یا اعمال جبران نوردهی حدود +1 تا +2 EV با پذیرش روشنتر شدن آسمان
- فاصله گرفتن بیشتر از سوژه
- تغییر لنز دوربین به حالت فوقعریض 0.5x
جواب رو ببین
لمس چهرهٔ نیما روی صفحهٔ نمایش جهت تنظیم نوردهی بر چهره، یا اعمال جبران نوردهی حدود +1 تا +2 EV با پذیرش روشنتر شدن آسمان
درست است. دوربین نورسنجی را بر اساس آسمان بسیار روشن انجام داده و چهره تاریک افتاده است. تنظیم دستی نوردهی بر چهره آن را شفاف و روشن میکند، هرچند به بهای روشنتر شدن آسمان تمام میشود.
خودت رو امتحان کنسؤال ۵ از ۵
رضا برای عکاسی پرتره در پی یافتن نوری مناسب است. هریک از منابع زیر را از نظر کیفیت نور تفکیک کنید: نور سخت یا نور نرم؟
- تابش مستقیم آفتاب ظهر در یک روز صاف و بدون ابر
- آسمان یکدست ابری با لایهای ضخیم از ابرهای خاکستری
- پنجرهای بزرگ بدون تابش مستقیم نور خورشید
- لامپ رشتهای حبابی در آن سوی اتاق
- سایهٔ باز در پناه دیوارهٔ یک ساختمان
- فلاش داخلی خود گوشی هوشمند
جواب رو ببین
نور سخت: تابش مستقیم آفتاب ظهر در یک روز صاف و بدون ابر, لامپ رشتهای حبابی در آن سوی اتاق, فلاش داخلی خود گوشی هوشمند
نور نرم: آسمان یکدست ابری با لایهای ضخیم از ابرهای خاکستری, پنجرهای بزرگ بدون تابش مستقیم نور خورشید, سایهٔ باز در پناه دیوارهٔ یک ساختمان
۰۵جمعبندی
مرور درس
- نور سخت حاصل منبع نوری کوچک یا بسیار دور است؛ نور نرم از منبعی با ابعاد نسبی بزرگ ساطع میشود.
- آفتاب ظهر مستقیم و تند است؛ از سایهٔ باز، ابرهای گذرنده یا سوژههایی با بافتهای گرافیکی بهره ببرید.
- ساعت طلایی (حوالی طلوع و غروب) نوری گرم، مایل و سایههایی کشیده و زیبا میآفریند.
- نور از پشت (Backlight) هالهای درخشان پیرامون سوژه میسازد؛ بسته به هدف بر چهره نوردهی کنید یا تصویری ضدنور خلق نمایید.
- ساعت آبی (۲۰ تا ۴۰ دقیقه پس از غروب) آسمانی با تنالیتهٔ عمیق لاجوردی به همراه دارد اما روشنایی محیط در آن بسیار محدود است.
به سبک خودت یادش بگیر.
توی اپ از یادآی بخواه این درس رو سادهتر توضیح بده، از زندگی خودت مثال بزنه یا عمیقتر بره. بعد یه مسیر کامل دور هدف خودت بساز.