سرعت شاتر: ثابت کن یا محو کن (Shutter Speed)
سرعت شاتر یعنی حسگر چقدر نور جمع می‌کنه. یاد می‌گیری چطور با هر استاپ نصف و دو برابر می‌شه، چقدر سریع برای ثابت کردن یه بچه‌ی در حال دویدن یا لرزش دست خودت کافیه، و کِی محو شدن خودش هدفه.
سرعت شاتر (Shutter speed)
اینکه حسگر برای یه عکس چقدر مدت نور جمع می‌کنه، که با کسری از ثانیه نوشته می‌شه: 1/1000، 1/500، 1/250، 1/125، 1/60، 1/30، 1/15، 1/8، و همین‌طور تا ۱ ثانیه و بیشتر. هر قدم زمان رو دو برابر یا نصف می‌کنه، پس هر قدم یه استاپه. زمان بیشتر یعنی نور بیشتر، و البته احتمال محوی بیشتر. گوشی‌ها به‌جای یه پرده‌ی متحرک شاتر الکترونیکی دارن، ولی ایده‌ش دقیقاً همونه.
1/125 دو برابر 1/250 طول می‌کشه، پس دو برابر نور راه می‌ده: یه استاپ روشن‌تر.
خودت رو امتحان کن
سارا سرعت شاترش رو از 1/250 می‌بره روی 1/125. این چی کار می‌کنه؟
- زمان رو نصف می‌کنه، پس یه استاپ نور کمتر
- شاتر رو سریع‌تر می‌کنه، پس محوی کمتر می‌شه
- زمان رو دو برابر می‌کنه، پس یه استاپ نور بیشتر و خطر محوی بیشتر
- تفاوت محسوسی نداره؛ این دو تقریباً یکی‌ان
جواب رو ببین
زمان رو دو برابر می‌کنه، پس یه استاپ نور بیشتر و خطر محوی بیشتر
درسته. ۱/۱۲۵ ثانیه دو برابر ۱/۲۵۰ طول می‌کشه: یه استاپ نور بیشتر، و دو برابر وقت برای اینکه چیزی تکون بخوره.
دو جور محوی متفاوت
محوی حرکت: سوژه تکون خورده
یه ماشین شده یه خط کشیده، دست‌های یه بچه محو شدن، ولی دیوار و زمین پشتشون واضحن.
راه حل: سرعت شاتر سریع‌تر.
لرزش دوربین: خودت تکون خوردی
همه‌چی توی یه جهت محو یا دوتایی شده، حتی چیزهایی که کاملاً ثابت بودن، مثل ساختمون‌ها و تابلوها.
راه حل: شاتر سریع‌تر، دست‌های ثابت‌تر، لرزشگیر یا یه تکیه‌گاه.
خودت رو امتحان کن
توی عکس نیما، دوچرخه‌ی دوستش یه خط کشیده‌ست، ولی دیوار آجری درست پشتش کاملاً واضحه. لرزشه یا محوی حرکت؟
- محوی حرکت: دوچرخه وقتی شاتر باز بوده حرکت کرده، پس شاتر سریع‌تر ثابتش می‌کنه
- لرزش دوربین: دست‌هاش تکون خوردن، پس باید گوشی رو ثابت‌تر نگه داره
- هیچ‌کدوم: گوشی به‌جای دوچرخه روی دیوار فوکوس کرده
- هر دو به یه اندازه، چون هر محوی‌ای یه چیزه
جواب رو ببین
محوی حرکت: دوچرخه وقتی شاتر باز بوده حرکت کرده، پس شاتر سریع‌تر ثابتش می‌کنه
درسته. دیوار ثابت واضح دراومده، پس خود دوربین ثابت بوده. فقط دوچرخه وسط نوردهی حرکت کرده: محوی حرکت، که با شاتر سریع‌تر درست می‌شه.
قدم‌به‌قدم ببین
1/1000: توپ ثابت می‌مونه یه توپ مدام با سرعت ثابت از عرض کادر رد می‌شه، جلوی یه تیرک که هیچ‌وقت تکون نمی‌خوره. با ۱/۱۰۰۰ ثانیه شاتر اون‌قدر کوتاه باز می‌مونه که توپ تقریباً جابه‌جا نمی‌شه، پس عکس اون رو به شکل یه توپ گرد و واضح ثبت می‌کنه.
1/60: یه خط کوتاه با 1/60 شاتر اون‌قدر باز می‌مونه که توپ وسط جمع شدن نور یه کم جلو بره، پس به شکل یه خط کوتاه ثبت می‌شه. تیرک تکون نخورده، پس واضح می‌مونه: این همون محوی حرکته.
1/8: سه استاپ نور بیشتر، یه محوی بلند با 1/8 شاتر حدود هشت برابر 1/60 باز می‌مونه: از 1/60 به 1/30 به 1/15 به 1/8 سه استاپه، که با +3 stops علامت خورده. کل کادر روشن‌تره و توپ کشیده شده و شده یه خط بلند و کم‌رنگ. برای آب روون عالیه و برای صورت بد.
1/15 با دست لرزون: همه‌چی دوتایی با 1/15، توی یه دست که ثابت نیست، کل کادر توی یه جهت دوتایی درمیاد: تیرک، خط زمین و خط توپ. وقتی چیزهای ثابت هم دوتایی شدن، یعنی دوربین تکون خورده. این لرزش دوربینه، نه حرکت سوژه.
خودت رو امتحان کن
توی قاب 1/15، تیرک دوتایی به نظر میاد چون خود تیرک وقتی شاتر باز بوده حرکت کرده.
جواب رو ببین
نادرست
غلطه. تیرک هیچ‌وقت تکون نمی‌خوره. دوتایی شده چون دستی که دوربین رو گرفته تکون خورده، و این همه‌چی توی عکس رو یه‌جور جابه‌جا می‌کنه. این نشونه‌ی قطعی لرزش دوربینه.
به اندازه‌ی کافی سریع
یه راهنمای تقریبی برای ثابت کردن
اینکه چقدر سرعت لازم داری بستگی داره به اینکه سوژه چقدر تند حرکت می‌کنه، چقدر نزدیکه و از کدوم طرف از کادر رد می‌شه، پس این‌ها رو نقطه‌ی شروع حساب کن: آدم در حال راه رفتن حدود 1/250؛ بچه‌ی در حال دویدن، حیوون خونگی، ورزش حدود 1/500 تا 1/1000؛ بال پرنده 1/2000 یا سریع‌تر. چیزی که مستقیم به سمتت میاد سرعت کمتری لازم داره تا همون چیز وقتی از عرض کادر رد می‌شه.
خواهرزاده‌ی مینا توی پارک می‌دوه. با 1/125 پاهاش محوه؛ با 1/1000 تک‌تک تارهای موش توی هوا ثابت می‌مونن.
دست‌های خودت
قاعده‌ی سرانگشتی عکاسی با دست
برای اینکه وقتی دوربین دستته لرزش نگیری، سرعت شاتر رو دست‌کم ۱ تقسیم بر فاصله‌ی کانونی به میلی‌متر بذار، اونم با فاصله‌ی کانونی معادل فول‌فریم (full-frame). لنز ۵۰ میلی‌متری: 1/50 یا سریع‌تر. زوم ۲۰۰ میلی‌متری: 1/200 یا سریع‌تر. لنز اصلی گوشی، که تقریباً معادل ۲۴ تا ۲۸ میلی‌متره، زیاد سخت‌گیر نیست. لرزشگیر (image stabilisation)، چه توی لنز باشه چه توی بدنه‌ی دوربین یا گوشی، برای سوژه‌های ثابت تقریباً چند استاپ اضافه بهت می‌ده. ولی فقط دست‌هات رو ثابت می‌کنه؛ نمی‌تونه سوژه‌ای رو که داره حرکت می‌کنه ثابت کنه.
با لرزشگیر، رضا اغلب می‌تونه با گوشیش با 1/15 یه عکس واضح از یه ساختمون ثابت بگیره. آدمی که توی همون عکس داره رد می‌شه باز هم محو درمیاد.
خودت رو امتحان کن
سارا یه دوربین با لنز ۸۵ میلی‌متری و بدون لرزشگیر دستشه. طبق قاعده‌ی سرانگشتی، کندترین سرعت شاتری که باید استفاده کنه چیه؟
- 1/15، چون لنزهای کوتاه‌تر سرعت کمتری لازم دارن
- 1/30، استاندارد برای هر لنزی
- 1/1000، تنها سرعت امن برای یه لنز بلند
- حدود 1/85، پس در عمل 1/100 یا 1/125
جواب رو ببین
حدود 1/85، پس در عمل 1/100 یا 1/125
درسته. ۱ تقسیم بر ۸۵ می‌شه حدود 1/85. دوربین‌ها دقیقاً این تنظیم رو ندارن، پس به نزدیک‌ترین تنظیم سریع‌تر گردش کن، 1/100 یا 1/125.
محوی عمدی
وقتی کند بودن خودش هدفه
شاتر کند فقط یه خطر نیست. آب با حدود ۱/۲ ثانیه تا چند ثانیه ابریشمی می‌شه، به شرطی که دوربین روی سه‌پایه باشه یا به یه سنگ تکیه داده باشه. چراغ ماشین‌ها توی شب طی چند ثانیه رد نور می‌کشن. پن کردن (panning)، یعنی دنبال کردن یه دوچرخه‌سوار با دوربین با حدود 1/30 تا 1/60، دوچرخه‌سوار رو نسبتاً واضح نگه می‌داره و پس‌زمینه رو کشیده می‌کنه، مثل خط‌های سرعت. دوربین: حالت S یا Tv، یعنی اولویت شاتر، بهت اجازه می‌ده زمان رو انتخاب کنی و دوربین دیافراگم رو تنظیم می‌کنه. گوشی: حالت Pro معمولاً یه تنظیم S داره، و قابلیت‌هایی مثل حالت شب (Night mode) یا جلوه‌های نوردهی طولانی زمان ثبت رو برات طولانی می‌کنن.
نیما گوشیش رو روی نرده‌ی یه پل می‌ذاره، توی حالت Pro مقدار S رو روی ۱ ثانیه تنظیم می‌کنه، و رودخونه‌ی پایین پل می‌شه یه مه سفید.
خودت رو امتحان کن
هر عکس رو به یه سرعت شاتر معقول وصل کن
جواب رو ببین
- دوستی که داره به سمتت راه میاد → حدود 1/250
- بچه‌ای که داره توی پارک می‌دوه → حدود 1/500 تا 1/1000
- بال‌های یه پرنده در حال پرواز → 1/2000 یا سریع‌تر
- آب ابریشمی آبشار، روی سه‌پایه → حدود ۱/۲ ثانیه یا بیشتر
عادت‌هایی برای جلوگیری از لرزش
- دو دستی، آرنج‌ها چسبیده
گوشی یا دوربین رو با دو دست بگیر و آرنج‌هات رو بچسبون به بدنت. گوشی‌ای که با یه دست و دست دراز گرفته شده از همه بیشتر می‌لرزه.
- به یه چیزی تکیه بده
یه دیوار، چارچوب در، میز یا نرده بدنت رو تبدیل می‌کنه به یه تکیه‌گاه ثابت‌تر.
- نفست رو بده بیرون، آروم فشار بده
عکس رو آخر یه بازدم آروم بگیر، و دکمه رو آروم فشار بده، نه اینکه محکم بکوبی روش.
- دستت رو از کار بکش بیرون
از تایمر ۳ ثانیه‌ای، دکمه‌ی صدا یا یه ریموت استفاده کن که فشار دادن دکمه دوربین رو تکون نده.
- قبل از اینکه تقصیر رو گردن لنز بندازی، چک کن
اگه یه عکس نرم به نظر میاد، زومش کن. اگه همه‌چی، حتی پس‌زمینه، یه‌جور دوتایی شده، لرزش بوده، نه فوکوس.
خودت رو امتحان کن
مینا توی کوه‌پیمایی‌ش می‌خواد آبشار شبیه یه پارچه‌ی ابریشمی سفید و نرم دربیاد. چه تنظیمی استفاده کنه؟
- 1/1000 با دست، که تک‌تک قطره‌ها ثبت بشن
- یه شاتر کند، حدود ۱/۲ ثانیه یا بیشتر، با دوربینی که روی سه‌پایه یا یه سنگ ثابت شده
- 1/60 با دست، همون تنظیم معمول هر روز
- هر سرعتی، بعد توی یه اپ ویرایش محوی اضافه کنه
جواب رو ببین
یه شاتر کند، حدود ۱/۲ ثانیه یا بیشتر، با دوربینی که روی سه‌پایه یا یه سنگ ثابت شده
درسته. آب وقت لازم داره تا کشیده بشه و ابریشمی بشه، حدود ۱/۲ ثانیه یا بیشتر، و دوربین باید تمام این مدت ثابت بمونه که سنگ‌های دورش واضح بمونن.
مرور درس
- سرعت شاتر یعنی حسگر چقدر مدت نور جمع می‌کنه؛ هر قدم (1/250، 1/125، 1/60 ...) یه استاپه.
- زمان طولانی‌تر یعنی نور بیشتر و خطر محوی بیشتر.
- محوی حرکت یعنی سوژه تکون خورده؛ لرزش دوربین یعنی خودت تکون خوردی، و اون‌وقت همه‌چی دوتایی می‌شه.
- تقریباً: راه رفتن حدود 1/250، بچه‌ی در حال دویدن حدود 1/500 تا 1/1000، بال پرنده 1/2000 یا سریع‌تر.
- وقتی دوربین دستته، دست‌کم ۱ تقسیم بر فاصله‌ی کانونی رو بذار؛ لرزشگیر دست رو ثابت می‌کنه ولی سوژه‌ی متحرک رو ثابت نمی‌کنه.
- کند بودن عمدی، با یه تکیه‌گاه، آب ابریشمی، رد نور و عکس‌های پن می‌ده.